Κατόπιν εορτής...

Λίγες μέρες πλέον μετά τον ερχομό του δεκάτου πέμπτου χρόνου της τρίτης μετά Χριστόν χιλιετίας. Λίγες μόνο μέρες και μετά τις πολυπόθητες διακοπές των Χριστουγέννων στην πατρίδα με αγαπημένα πρόσωπα. Και ως συνήθως, νεράκι κύλησαν και πάλι αυτές οι μέρες και ώρα τώρα για το σύντομο απολογισμό μου. 

Φυσικά, ασύγκριτα μεγαλύτερη χαρά χαρίζει η προσμονή γι΄ αυτές τις μέρες, ρομαντικά αναπολώντας αντίστοιχες περιόδους ως παιδί. Δεν είναι βέβαια ότι δε σε χαροποιεί που βρίσκεσαι τελικά με τα πρόσωπα που καρτερούσες, στα μέρη που πεθύμησες. Αλλά γρήγορα θλίβεσαι μετά από μια βόλτα στο κέντρο της πόλης όταν συνειδητοποιείς πόσο ρημαγμένη είναι η ελληνική κοινωνία. Λόγος όχι μόνο τα πασιφανή, δηλαδή αταίριαστα για κεντρικούς εμπορικούς δρόμους πολλά κλειστά μαγαζιά και επαίτες φανερά στερούμενοι των βασικών. Αντιθέτως πολύ σοβαρότερος λόγος τα απογοητευμένα πρόσωπα τριγύρω σου, μάλλον επηρεασμένα απ΄ τις μεγάλες προσδοκίες της πλαστής καταναλωτικής ευδαιμονίας των προηγούμενων χρόνων, που πλέον όμως δεν μπορούν να συντηρηθούν. 

Οι «καλές» εποχές φαίνεται πως παρήλθαν, αλλάζοντάς μας ωστόσο βαθύτατα. Είναι δεδομένο πλέον ότι αυτές οι μέρες «γιορτάζονται» τόσο επιφανειακά: με γραφικότητες συναισθηματικού χαρακτήρα, για την απόλαυση και μόνο λίγης αργίας από τη βιοπάλη, αν αυτή δεν έχει ακυρωθεί από το μαρτύριο της ανεργίας, και κυρίως με σκοπό «να κινηθεί η αγορά». Φαίνεται όλα να αρχίζουν και να τελειώνουν στο γιορτινό διάκοσμο. 

Δεν μπορεί όμως, σίγουρα άλλα πράγματα νοηματοδοτούν αυτές τις μέρες, τη ζωή μας. Μήπως, ξεκινώντας από τ΄ απλά, η μοναδικότητα στο βλέμμα, στο χαμόγελο, στη χειρονομία, στη ζεστασιά της φωνής των αγαπημένων μας ανθρώπων, στις σχέσεις μαζί τους; Ή ακόμη η ομορφιά του γύρω τοπίου, που χιονισμένο κιόλας αυτές τις μέρες έτυχε να συμπίπτει με τις περιγραφές χριστουγεννιάτικων διηγημάτων;

Οι Έλληνες ανέκαθεν γνώριζαν την απάντηση στοχεύοντας μέσα από την οργάνωση της πρακτικής του βίου τους όχι στο εφήμερο, αλλά στην ύπαρξη που δε μεταβάλλεται, δε φθείρεται, δεν πεθαίνει. Οι τέχνες, η οργάνωση της πόλης, όλα μαρτυρούσαν μεταφυσικά ερωτήματα.

Μετανιώνω, λοιπόν, που κατά την πρόσφατη επαφή μου με συγγενείς, φίλους, γνωστούς δεν τους το υπενθύμισα όταν είχα την ευκαιρία. Δεν τους υπενθύμισα ότι οι οικονομικές δυσχέρειες έρχονται και παρέρχονται, οι επαγγελματικές προοπτικές κάποια στιγμή θα βελτιωθούν, ακόμη και η κυβέρνηση Σαμαρά μπορεί να αλλάξει (χωρίς να ξέρω αν η επόμενη θα ΄ναι καλύτερη)! Όλα όμως φαντάζουν μάταια δίχως ερωτήματα για το «νόημα» της ύπαρξής μας, τον κόσμο, την Ιστορία. Και αφορμή γι΄ αυτό ακριβώς προσφέρονται ετούτες οι μέρες.

Με το καραβάκι της ελπίδας

«Καραβάκι αταξίδευτο στην πλατεία Συντάγματος, φωτολουσμένο για το εορταστικό δρομολόγιο των Αγίων Ημερών, της αποχώρησης μιας χρονιάς και της άφιξης μιας άλλης με άγραφες ημερολογιακές σελίδες. Σε αυτό το νοερό απάγκιο, η ελπίδα με χορηγό την αλληλεγγύη εκπροσωπεί όλους μας».

Πηγή: Η Καθημερινή, 21/12/2014

Τζιχαντιστές από τη Δύση εναντίον της Δύσης

 του Ηλία Μακρή

Έχοντας ως φαντασίωση την αναβίωση σουνιτικού χαλιφάτου στην περιοχή του Ιράκ και της Συρίας, η περιβόητη πλέον εξτρεμιστική οργάνωση Ισλαμικό Κράτος (Islamic State of the Iraq and Syria, ISIS) πρωτοστατεί στη διεθνή ειδησιογραφία από το περασμένο καλοκαίρι και έκτοτε με τις τρομοκρατικές πρακτικές της. Και μπορεί αρχικώς η Δύση να πίστεψε ότι η ωμή βία και οι κτηνωδίες αυτές δεν την αφορούν, ότι δηλαδή πρόκειται για την επίλυση ενδομουσουλμανικών διαφορών μεταξύ Σουνιτών και Σιιτών, γρήγορα όμως διαφάνηκαν οι προθέσεις των τρομοκρατών και προς τους «άπιστους» Δυτικούς, κινητοποιώντας εύλογα τους τελευταίους σε εμπόλεμη σύρραξη εναντίον τους. 

Δύσκολα, βέβαια, θα μπορούσε να ΄ναι σε θέση κάποιος στην αρχή να φανταστεί τις ποικίλες διαστάσεις του θέματος για τις δυτικές κοινωνίες. Αφού διαβάσαμε πληθώρα δημοσιευμάτων για μετακινήσεις μουσουλμάνων πολιτών χωρών της Ε.Ε., των Η.Π.Α. ή ακόμη και της Αυστραλίας στη Μέση Ανατολή προκειμένου να ενταχθούν στις τάξεις του Ισλαμικού Κράτους και ανησυχήσαμε για ό,τι θα μπορούσε αυτό να συνεπάγεται στο μέλλον για πιθανές βίαιες συμπεριφορές και τρομοκρατικά χτυπήματα, παραδείγματος χάριν, στην καρδιά ευρωπαϊκών πρωτευουσών, εκπλαγήκαμε τελευταία μαθαίνοντας και κάτι ακόμη: Ουκ ολίγοι είναι, επίσης, οι νέοι που παρότι δεν κατάγονται από αραβικές χώρες, ή δεν είναι καν μουσουλμάνοι, πρόθυμα στρατολογούνται στο πλευρό των τζιχαντιστών!

Και σε συνέχεια αυτού διαβάζουμε τώρα για τις τραγικές, δυστυχώς, συνέπειες της επιλογής κάποιων εξ αυτών των νέων, όταν μάλλον μετανιωμένοι αργότερα προσπαθούν να αποσκιρτήσουν, αφού είτε συλλαμβάνονται είτε εκτελούνται. Το καίριο ερώτημα σε κάθε περίπτωση που θα έπρεπε να μας προβληματίσει, ωστόσο, είναι για ποιο λόγο έφτασαν ώς αυτή την επιλογή. Τι κάνει παιδιά των πιο προηγμένων δυτικών κοινωνιών να απαρνιούνται τους καταναλωτικούς «παραδείσους» της Δύσης και να φτάνουν στο κράτος των τζιχαντιστών, πρόθυμοι να θυσιαστούν στον «ιερό» πόλεμο εναντίον της Δύσης;

Ο φιλόσοφος Χρ. Γιανναράς απαντά για ακόμη μια φορά πειστικά και η άποψή του αξίζει να μην ξεχαστεί ανάμεσα στη διαδικτυακή υπερπληροφόρηση: «Το κίνητρο που μπορεί να υποθέσει κανείς ότι ωθεί νέους ανθρώπους σήμερα να αποδράσουν από τους καταναλωτικούς παραδείσους της Δύσης και να στρατευθούν στο μαχόμενο τη Δύση Ισλάμ, είναι ίσως ο τρόμος του κενού, παράγωγο του θεωρητικού και έμπρακτου μηδενισμού, κυρίαρχου στις δυτικές κοινωνίες. Το παγκοσμιοποιημένο δυτικό "παράδειγμα" έχει μεταβάλει τον πλανήτη σε πεδίο, όπου κυρίαρχος είναι ο νόμος της ζούγκλας: Ένας ολοκληρωτικά επιβαλλόμενος αμοραλισμός, η ηθική της δύναμης του ισχυροτέρου, η αδυσώπητη, στυγνή απολυταρχία των "αγορών". Τηρούνται όλα τα προσχήματα των "φιλελεύθερων", δημοκρατικών ιδεωδών της Δύσης: Γίνονται εκλογές, λειτουργούν κοινοβούλια, θεσμοί Δικαιοσύνης, αυτονομημένα από το κράτος ΜΜΕ. Και πίσω από την παντομίμα, η αόρατη αλλά παντοδύναμη εξουσία των οικονομικών συμφερόντων καθορίζει τα πάντα: Σε ποιον θα δοθούν τα απαιτούμενα κεφάλαια προεκλογικών δαπανών, ώστε να είναι νομοτελειακά δεδομένη η εκλογή του (στην προεδρία των ΗΠΑ ή… στην Β΄ Αθηνών!) – αφού το χρήμα εξασφαλίζει τη διαφημιστική πλύση εγκεφάλου των μαζών, δηλαδή τη νομιμοποίηση της απόλυτης εξουσιαστικής αυθαιρεσίας.

[...]

»Απέναντι σε αυτόν τον εφιάλτη του κυρίαρχου στο δυτικό "παράδειγμα" μηδενισμού (μηδενισμού κάθε "νοήματος" της ανθρώπινης ύπαρξης και συνύπαρξης – του κάλλους, της ετερότητας και μοναδικότητας, των σχέσεων κοινωνίας), κάποιοι Δυτικοί ζητάνε να αρπαχτούν από μια συνεπέστερη "πίστη". Και όσο μεγαλύτερος ο πανικός από τον εφιάλτη, τόσο πιο τυφλή η πίστη που τους ντοπάρει. Ο Βρετανός που αποκεφαλίζει ανθρώπους επιδεικτικά μπροστά στην κάμερα, "πιστεύει", ίσως, ότι έτσι αντιστέκεται στις πετρελαϊκές εταιρείες που βάσισαν στην παραπληροφόρηση την εισβολή στο Ιράκ (πιθανόν και τον αφανισμό τριών χιλιάδων ανθρώπων στους Δίδυμους Πύργους). Ο μηδενισμός γεννάει τόσο το τυφλό συμφέρον όσο και την τυφλή "πίστη"».

Ο σύγχρονος θάνατος της συζήτησης

Φωτογραφία από το πρόσφατο πρότζεκτ «Ο θάνατος της συζήτησης» ("The death of conversation") του Λονδρέζου φωτογράφου του δρόμου που ακούει στο καλλιτεχνικό ψευδώνυμο Babycakes Romero, για το οποίο ο ίδιος δηλώνει: «Στην αρχή νόμιζα πως ο κόσμος χρησιμοποιούσε τα smartphones ως βοήθημα για να κρύψει την αμηχανία του, για να γεμίσει τις σιωπές. Αλλά καθώς συνέχισα να παρατηρώ και να καταγράφω το φαινόμενο, διαπίστωσα πως την αμηχανία και τη σιωπή τις προκαλούσαν στην πραγματικότητα οι ίδιες οι συσκευές. Βασικά κάνουν τους ανθρώπους να αποσύρονται αντί να αλληλοεπιδρούν. Είναι τρελό, αλλά ο κόσμος επιλέγει την ψηφιακή επικοινωνία ενώ είναι με παρέα. Προτιμάει να συνδεθεί με κάποιον που είναι αλλού, παρά με κάποιον που βρίσκεται στον ίδιο χώρο». Και στην προσπάθειά του να εξηγήσει το φαινόμενο, λέει: «Οταν προστατεύεσαι πίσω από μια οθόνη και είσαι οπλισμένος με ένα πληκτρολόγιο, δεν υποφέρεις από τις αγωνίες ή την αμηχανία που θα είχες πρόσωπο με πρόσωπο. Γνωρίζουν οι άνθρωποι πως κάθε μήνυμα που φτάνει στη συσκευή τους κάπως τους αφορά, ενώ σε μια κανονική συζήτηση δεν θα είσαι πάντα το επίκεντρο. Είναι σαν να μην μπορούμε πια να επεξεργαστούμε τη ζωή κάποιου άλλου επειδή είμαστε υπερβολικά απασχολημένοι με τη δική μας». Πολύ μου θυμίζουν τα σχόλια αυτά «Την καινοτομία της μοναξιάς» και το ατομοκεντρικό φιλοσοφικό μοντέλο της Δύσης. Ο καλλιτέχνης εδώ, βέβαια, προσεγγίζει το θέμα με το δικό του μοναδικό τρόπο της φωτογραφίας και κάνει μερικές εικόνες μερικές χιλιάδες λέξεις προβληματισμού!

 

Τα μεγάλα "ΟΧΙ" θέλουν μεγάλα "ΝΑΙ"

«Χτίσαμε ολόκληρη την εθνική μας ιδεολογία στα "ΟΧΙ". Τα βάλαμε στην κουλτούρα μας, στη ζωή μας, στην καθημερινότητά μας. Τα γιορτάζουμε και τα κάνουμε εθνικές επετείους. Το κάνουμε όμως επιλεκτικά και όπως βολεύει το κυρίαρχο ένστικτο της εξουσίας. Γιατί δεν υπάρχει μόνο το ηρωικό "ΟΧΙ" στους Ιταλούς. Υπάρχει και το κατοπινό "ΟΧΙ" της Βάρκιζας, το "ΟΧΙ" της συναίνεσης μετά τον εμφύλιο, το "ΟΧΙ" σε κυβερνήσεις συνασπισμού πριν τη Χούντα, το "ΟΧΙ" του Μακάριου στο σχέδιο της ένωσης με την Ελλάδα.

»Η ιστορία μας είναι γεμάτη καλά και κακά "ΟΧΙ". Γιατί πρέπει να μας εμπνέουν μόνο τα καλά; Η ζωή προσφέρεται μόνο ως εμπειρία θετικής αντίστασης και ποτέ ως παραδειγματισμός; Πόσο ωφέλιμο τελικά είναι να ζούμε με μια νεύρωση άρνησης σε όλες τις κοινωνικές μας εκφάνσεις; Και πόσο χυδαίο μπορεί να είναι η προσήλωση σε γιορτές που τις ετοιμάζουν αυτοί που πάντα λένε "ΝΑΙ" σε κάθε ευκαιρία υποταγής αλλά προτείνουν σε μας να λέμε όχι μεταξύ μας;

»H Eλλάδα  διπλασίασε τα εδάφη της με τα "ΝΑΙ" του Βενιζέλου, μπήκε στην Ευρώπη με τα "ΝΑΙ" του Καραμανλή και αντιστάθηκε στις επικίνδυνες προκλήσεις με τη συναίνεση του λαού της. Αυτό δεν λέμε και για τη σημερινή επέτειο; Ότι το μεγάλο "ΟΧΙ" το είπε πρώτα ο λαός και μετά ο Μεταξάς; Γιατί δεν συνειδητοποιούμε ότι μετά τον εθνικό διχασμό, η ελληνική κοινωνία κατάφερε για πρώτη φορά, να αισθανθεί ενωμένη μέσα από τα μεγάλα "ΝΑΙ" που είχαν ειπωθεί στις δυο δεκαετίες που πέρασαν;

»Έχω την εντύπωση πως είναι καιρός να πούμε και τα μεγάλα "ΝΑΙ". Στη συνοχή μας, στις κοινότητές μας, στον πολιτισμό μας, στην καθημερινότητά μας και πάνω απ' όλα στον εαυτό μας. Η εθνική μας κουλτούρα έχει μεγάλη ανάγκη από τη συνεννόηση και την αμοιβαιότητα σε σχέδια και πολιτισμικές κατακτήσεις. Τα μεγάλα "ΟΧΙ" είναι κέρδος να τα λέμε όλοι μαζί, όταν πρώτα εξασφαλίσουμε τα μεγάλα "ΝΑΙ" μεταξύ μας. [...]»

Η πρόσφατη εθνική επέτειος ως αφορμή για προβληματισμό μέσα από το καλογραμμένο και εύστοχο σχόλιο του Ανδρέα Ζαμπούκα. Πότε θα πούμε, λοιπόν, τα μεγάλα "ΝΑΙ";

Είναι οι θεσμοί ρε παιδιά!

Παρασκευή έπειτα από μια κουραστική εβδομάδα και δεδομένης της ιδιαίτερα γλυκιάς βραδιάς από άποψη θερμοκρασίας Οκτώβρη μήνα, «χρυσό» Οκτώβρη όπως τον λένε οι Γερμανοί, η παρέα θέλει οπωσδήποτε βολτούλα για ποτό και έτσι γίνεται. Έχουμε όμως δυσκολευτεί να βρούμε να κάτσουμε σε κάποιο από τα μπαράκια της συνοικίας που μας αρέσει για την περίσταση και ως εκ τούτου, αφού βολευτούμε κάπου, η συζήτηση οδηγείται στην παρατηρούμενη ευημερία των κατοίκων εδώ και γενικότερα των Γερμανών. Ευημερία ως ένδειξη των πάντα γεμάτων εστιατορίων και μπαρ που χωρίς κράτηση σε κάποιο από τα «καλά» αδύνατον να βρεις τραπέζι και αναγκαστικά θα πρέπει να συμβιβαστείς με κάποιο λιγότερο «καλό». Ευημερία, επίσης, ως ένδειξη των γεμάτων εμπορικών καταστημάτων ακόμη και καθημερινές και που οι σακούλες στα χέρια των περαστικών στους δρόμους μαρτυρούν ότι όντως καταναλώνουν. Ευημερία, ακόμη, ως ένδειξη της παρουσίας άκρως πρωτότυπων χώρων παροχής υπηρεσιών, όπως π.χ. τέτοιου όπου διδάσκεσαι την τέχνη της μαγειρικής από σεφ, εφαρμόζοντάς την επί τόπου και γευόμενος το αποτέλεσμα έπειτα!

Τι κάνει αυτή την κοινωνία τόσο ευημερούσα; Τι είναι αυτό, αντιθέτως, που λείπει από τη ρημαγμένη ελληνική κοινωνία; Καθώς η σύγκριση, για ακόμη μια φορά, είναι αναπόφευκτη και ενώ είμαι επηρεασμένος από τις σελίδες του βιβλίου που πρόσφατα έπιασα στα χέρια μου «Γιατί αποτυγχάνουν τα έθνη» μια κοινότοπη φράση έρχεται στα χείλια μου, «είναι οι θεσμοί ρε παιδιά!», η οποία μάλλον δεν τους πείθει. Οι συγγραφείς, ωστόσο, του βιβλίου είναι πιο πειστικοί γι΄ αυτή την κοινοτοπία:

«Οι κοινωνίες λειτουργούν βάσει ενός συνόλου οικονομικών και πολιτικών κανόνων που δημιουργούνται και επιβάλλονται συλλογικά από το κράτος και τους πολίτες. Οι οικονομικοί θεσμοί διαμορφώνουν τα οικονομικά κίνητρα: τα κίνητρα ώστε οι πολίτες να μορφώνονται, να αποταμιεύουν, να επενδύουν, να καινοτομούν και να προσαρμόζονται στις νέες τεχνολογίες και ούτω καθεξής. Οι πολιτικές διαδικασίες καθορίζουν κάτω από ποιους οικονομικούς θεσμούς ζει ένας λαός, ενώ οι πολιτικοί θεσμοί καθορίζουν πώς λειτουργούν αυτές οι διαδικασίες. Για παράδειγμα, οι πολιτικοί θεσμοί ενός έθνους καθορίζουν τη δυνατότητα των πολιτών να ελέγχουν τους πολιτικούς και να επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο συμπεριφέρονται. Με τη σειρά της, αυτή η δυνατότητα καθορίζει αν οι πολιτικοί είναι εκπρόσωποι των πολιτών -έστω και αν δεν είναι τέλειοι- ή αν μπορούν να καταχρώνται την εξουσία που τους εμπιστεύτηκαν οι πολίτες, ή που σφετερίστηκαν, προκειμένου να πλουτίζουν και να επιδιώκουν την υλοποίηση προσωπικών στόχων εις βάρος των στόχων που επιδιώκουν οι πολίτες. [...]

»Καθώς οι θεσμοί επηρεάζουν τα κίνητρα και τη συμπεριφορά στην πραγματική ζωή, σφυρηλατούν την επιτυχία ή αποτυχία των εθνών. Μολονότι το ατομικό ταλέντο είναι σημαντικό σε κάθε επίπεδο της κοινωνίας, είναι απαραίτητο ένα θεσμικό πλαίσιο προκειμένου το ταλέντο να μετασχηματιστεί σε θετική δύναμη. Ο Μπιλ Γκέιτς, όπως και άλλες θρυλικές μορφές της βιομηχανίας της πληροφορικής, διέθεταν τεράστιο ταλέντο και φιλοδοξίες. Σε τελική ανάλυση, όμως, ανταποκρίθηκαν σε κίνητρα. Το εκπαιδευτικό σύστημα των ΗΠΑ επέτρεψε στον Γκέιτς και τους ομοίους του να αποκτήσουν ένα μοναδικό σύνολο δεξιοτήτων που συμπλήρωσαν το ταλέντο τους. Οι οικονομικοί θεσμοί των ΗΠΑ τους επέτρεψαν να ιδρύσουν με ευκολία εταιρείες, χωρίς να αντιμετωπίσουν ανυπέρβλητα εμπόδια. Οι ίδιοι αυτοί θεσμοί διευκόλυναν τη χρηματοδότηση των σχεδίων τους. Η αγορά εργασίας των ΗΠΑ τους έδωσε τη δυνατότητα να προσλάβουν εξειδικευμένο προσωπικό, ενώ το ανταγωνιστικό περιβάλλον της αγοράς τούς επέτρεψε να επεκτείνουν τις εταιρείες τους και να προωθήσουν τα προϊόντα τους. [...] Τέλος, οι πολιτικοί θεσμοί διασφάλιζαν τη σταθερότητα και τη συνέχεια. Πρώτα απ΄ όλα, καθιστούσαν απολύτως βέβαιο ότι δεν υπήρχε κίνδυνος να καταλάβει την εξουσία ένας δικτάτορας και να αλλάξει τους κανόνες του παιχνιδιού, κατάσχοντας τον πλούτο τους, φυλακίζοντάς τους ή απειλώντας τις ζωές και τις επιχειρήσεις τους. Δεύτερον, καθιστούσαν απολύτως βέβαιο ότι καμία επιμέρους κοινωνική ομάδα συμφερόντων δε θα μπορούσε να στρέψει την κυβέρνηση σε μια οικονομικά ολέθρια κατεύθυνση [...]».

Σε αντίθεση με το πρώτο από τα τελευταία του παραπάνω αποσπάσματος, το δεύτερο πολύ γνώριμο μού φαίνεται σε σχέση με την ελληνική πραγματικότητα. Ας αναρωτηθούμε, λοιπόν, εκ νέου για το ρόλο των θεσμών μιας κοινωνίας ως προς την ευημερία της!

There is no planet B

Την προηγούμενη Τρίτη πραγματοποιήθηκε στη Νέα Υόρκη διάσκεψη του ΟΗΕ για την κλιματική αλλαγή. Παρά τις μαζικότατες διαδηλώσεις του κόσμου σε διεθνές επίπεδο (στην Ελλάδα ωστόσο μη αξιοσημείωτες), μια ακόμη διάσκεψη για το κλίμα σε ανώτατο πολιτικό επίπεδο έληξε άδοξα, αφού δε σημειώθηκαν βήματα προς ένα περίγραμμα μέτρων που θα αντικαταστήσουν το πρωτόκολλο του Κιότο. Η απροθυμία προς αυτήν την κατεύθυνση θα μπορούσε ίσως σχηματικά να αποτυπωθεί στο ερώτημα για το ποιος θα πληρώσει το κόστος της αλλαγής πορείας στην παραγωγή, στην ενέργεια και γενικότερα στο οικονομικό μοντέλο: οι παλαιότερες (ΗΠΑ, Ευρώπη) ή οι νεότερες (Κίνα, Ινδία κτλ.) βιομηχανικές δυνάμεις; Η Ευρώπη πάντως, αν και αδυνατεί να λειτουργήσει με τρόπο ουσιαστικό στην εύρεση λύσεων σε άλλα φλέγοντα προβλήματα, επί του συγκεκριμένου θα πρέπει να ομολογήσουμε ότι έχει χαράξει αποτελεσματικές πολιτικές, όντας σήμερα υπεύθυνη μόλις για λιγότερο από 10% των παγκόσμιων εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα, κατέχοντας όμως σχεδόν το ένα τέταρτο στην πίτα της παγκόσμιας παραγωγής αγαθών και υπηρεσιών. 

Ενδιαφέρων ο προβληματισμός του Αλέκου Λασκαράτου που ακολουθεί, με αφορμή τη διάσκεψη: «Το παλιό ερώτημα της επιστημονικής κοινότητας για το κατά πόσο η κλιματική αλλαγή (ή για να το θέσω ορθότερα, η υπερθέρμανση του πλανήτη) είναι μια πραγματικότητα ή όχι, δεν υφίσταται πια. Εκείνο το ερώτημα που υφίσταται, για μερικούς, είναι κατά πόσο το φαινόμενο αυτό είναι ανθρωπογενές ή όχι, αν δηλαδή αιτία είναι η βιομηχανική ανάπτυξη και οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου (κυρίως του διοξειδίου του άνθρακα) που τη συνοδεύουν, ή μία φυσική κλιματική διακύμανση όπως αυτές που έχουν συμβεί και στο παρελθόν. Ερώτημα με επιστημονικό ενδιαφέρον σίγουρα, ουσιαστικά όμως κενό περιεχομένου, σε ό,τι αφορά τα μέτρα που πρέπει να ληφθούν. Kαι τούτο διότι, ανεξάρτητα του εάν οι ανθρωπογενείς εκπομπές προκάλεσαν το φαινόμενο, είναι προφανές ότι οι συνεχιζόμενες αλόγιστες εκπομπές μόνο επιδείνωση μπορούν να προκαλέσουν. Είναι λοιπόν φανερό πως είναι επιτακτική ανάγκη να γίνει προσπάθεια να μειωθούν σε παγκόσμιο επίπεδο οι εκπομπές αυτές. Είναι χαρακτηριστικό πως οι ΗΠΑ, κυρίως επί προεδρίας G.W. Bush, παίζοντας το χαρτί της μη-ανθρωπογενούς προέλευσης της υπερθέρμανσης του πλανήτη, αρνήθηκαν να λάβουν ουσιαστικά μέτρα, με αποκορύφωμα την άρνηση της υπογραφής της Σύμβασης για το Κλίμα του ΟΗΕ, γνωστής ως Σύμβασης του Κιότο. Κύριο (μη ομολογημένο) δικαιολογητικό η προστασία της αυτοκινητοβιομηχανίας της. Άλλες χώρες με σημαντικές εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, είναι η Κίνα, η Ινδία, και η Βραζιλία, οι οποίες μέχρι σήμερα, ας μου επιτραπεί η έκφραση, “σφύριζαν αδιάφορα”. Πρωτοπόρος στη μείωση των εκπομπών, η Ε.Ε., η οποία ενώ κατέχει τη δεύτερη ή τρίτη θέση στην παγκόσμια βιομηχανία, είναι σήμερα, μετά από σειρά αυστηρών μέτρων που έχει λάβει, υπεύθυνη για μόλις το 10% των παγκόσμιων εκπομπών».