Τροφή για σκέψη για το θέμα της συμμετοχής στη σφαίρα των κοινών, που τόσο με
έχει κατά καιρούς απασχολήσει στη αναζήτηση καλύτερων συλλογικών κοινωνικών
προοπτικών, από κάποιον σπουδαίο αντισυμβατικό ή αντισυστημικό στοχαστή της εποχής μας. Ορίστε, λοιπόν,
τι απαντά ο NoamChomskyόταν ερωτάται σχετικώς:
«Μαθαίνουμε δοκιμάζοντας. Δεν μπορούμε να ξεκινήσουμε τώρα, με όσα γνωρίζουμε
και κατανοούμε σήμερα, και να πούμε: Εντάξει, ας σχεδιάσουμε μια ελεύθερη [καλύτερη] κοινωνία. Πρέπει να αποκτήσουμε ενόραση
και κατανόηση που να μας επιτρέπουν να προχωρήσουμε βήμα βήμα προς αυτόν το
σκοπό. Όπως και σε κάθε άλλο τομέα, όσο περισσότερα κάνεις, τόσο περισσότερα
μαθαίνεις. Σχετίζεσαι με άλλους ανθρώπους και δημιουργείς οργανώσεις, και απ΄
αυτές τις κινήσεις αναφύονται νέα προβλήματα, νέες μέθοδοι, καινούργιες στρατηγικές.
»Αν κάποιος μπορούσε να ανακαλύψει μια γενική, συνολική στρατηγική, όλοι θα
ήταν ευχαριστημένοι, αλλά αυτό δεν έχει συμβεί τα τελευταία δύο χιλιάδες
χρόνια.
[…]
»Πώς θα μπορούσαμε να χαράξουμε μια γενική στρατηγική υπερνίκησης των αυταρχικών
θεσμών; Νομίζω ότι τέτοιου είδους ερωτήματα τα κάνουν άνθρωποι που δε θέλουν να
εμπλακούν. Όταν εμπλέκεσαι στην πάλη, προκύπτουν πολλά προβλήματα τα οποία
μπορείς [πρέπει] να επεξεργαστείς.
»Αυτό δε γίνεται με το πάτημα ενός κουμπιού. Γίνεται με παθιασμένη,
επικεντρωμένη δουλειά που σιγά σιγά αναπτύσσει την κατανόηση και τις σχέσεις
των ανθρώπων, ημών των ιδίων, μαζί με υποστηρικτικά συστήματα και εναλλακτικούς
θεσμούς. Τότε κάτι μπορεί να πετύχουμε».
Την ώρα που καταξιωμένοι επιστήμονες κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου για την κατάσταση του πλανήτη, η απόφαση ενός ανώτατου δικαστηρίου σε μια γωνιά αυτού του πλανήτη έρχεται ως σπίθα ελπίδας! Τι κι αν αυτή η γωνιά έχει κατά το παρελθόν φωτίσει ουκ ολίγες φορές τον κόσμο, σήμερα δεν είναι και τόσο αυτονόητο ούτε από κει, ούτε δυστυχώς κι από τις περισσότερες άλλες γωνιές του!
Το 1947 τα μέλη του Συμβουλίου Επιστήμης και Ασφάλειας του μη κερδοσκοπικού οργανισμού Bulletin of Atomic Scientists φτιάχνουν το αποκαλούμενο «Ρολόι της Αποκάλυψης», ως ένα συμβολικό μέσο προειδοποίησης των κινδύνων για την Γη και την ανθρωπότητα που τίθενται από έναν πυρηνικό πόλεμο. Τότε τοποθέτησαν τους δείκτες στα επτά λεπτά πριν από τα μεσάνυχτα. Έκτοτε οι δείκτες έχουν μετακινηθεί 19 φορές, φθάνοντας μόλις 2 λεπτά πριν από τα μεσάνυχτα το 1953, όταν οι ΗΠΑ αποφάσισαν να κατασκευάσουν τη βόμβα υδρογόνου, αλλά και 17 λεπτά πριν από τα μεσάνυχτα το 1991 με το τέλος του Ψυχρού Πολέμου. Στο μεταξύ κίνδυνοι που λαμβάνονται υπόψη έχουν διευρυνθεί εκτός της πυρηνικής απειλής για να συμπεριληφθούν άλλες ρεαλιστικές απειλές. Φέτος είναι η πρώτη φορά από το 1953 που το ρολόι δείχνει τόσο κοντά στα μεσάνυχτα-καταστροφή. O λόγος γι΄ αυτό όπως εξηγεί το Συμβούλιο «η μεγάλη άνοδος του εθνικισμού στον κόσμο, οι δηλώσεις του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ σχετικά με τα πυρηνικά όπλα, η υπερθέρμανση του πλανήτη, η επιδείνωση των συνθηκών ασφάλειας παγκοσμίως καθώς επίσης και η ολοένα και μεγαλύτερη άγνοια των επιστημονικών επιτευγμάτων».
Κι ενώ κάπως έτσι δυσοίωνο διαγράφεται δυστυχώς το μέλλον, την προηγούμενη βδομάδα δόθηκε στη μικρή Ελλάδα μια πρώτης τάξης ευκαιρία για να αποδειχθεί στην πράξη η λεγόμενη ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης και μαζί μ΄ αυτήν όλες οι δημοκρατικέςαξίες, όταν ο Άρειος Πάγος απέρριψε το πιεστικό αίτημα για την έκδοση των οκτώ Τούρκων στρατιωτικών που η Άγκυρα κατηγορεί ως προδότες, ως επίδοξους πραξικοπηματίες. Μια απόφαση που μόνο εύκολη δεν ήταν, όπως έδειξε η πορεία της υπόθεσης από τις 16 Ιουλίου, οπότε οι οκτώ έφθασαν στην Αλεξανδρούπολη με ελικόπτερο και ζήτησαν άσυλο. Άλλά από τη στιγμή που η επίθεση της τουρκικής κυβέρνησης εναντίον της Δικαιοσύνης και εναντίον του κράτους δικαίου έλαβε διαστάσεις πογκρόμ, οι Έλληνες δικαστές στην ουσία δεν είχαν άλλη επιλογή.
"Η απόρριψη του αιτήματος της Τουρκίας εκθέτει τη χώρα μας σε απρόβλεπτες συνέπειες, αλλά η έκδοση των «οκτώ» θα αποτελούσε ανεξίτηλο στίγμα σε ένα λαό που τα μόνα που του έχουν απομείνει μέσα στην ατελείωτη κρίση και την υποτίμηση της περιουσίας και του ονόματός του είναι η περηφάνια και τα δημοκρατικά ιδεώδη", όπως εύστοχα παρατηρεί ο Ν. Κωνσταντάρας στην «Καθημερινή». Και συνεχίζει: "Η έκδοση των οκτώ θα έπληττε όχι μόνον το κύρος της ελληνικής Δικαιοσύνης αλλά και την ίδια την ιδέα της Δικαιοσύνης. Θα στιγμάτιζε όλους τους Έλληνες, των οποίων οι μύθοι, η λογοτεχνία, η Ιστορία αποτελούνται από γενναίες αποφάσεις και ενίοτε απέλπιδες πράξεις κατά του «δίκαιου» του ισχυρού. Η χθεσινή απόφαση ίσως αποδειχθεί επιζήμια στο άμεσο μέλλον, αλλά μέσα στον ζόφο της εποχής, είναι ανάσα και ανάταση για μια στιγμή σε αυτή την ανηφόρα δίχως τέλος".
Κείμενο εισαγωγικό σε συνέντευξη της προέδρου μιας οργάνωσης με αξιέπαινο έργο για τους αυξανόμενους δυστυχώς αστέγους στους δρόμους της Αθήνας, της «Γέφυρας», στο οποίο έτυχε παραμονές της Γιορτής να πέσω πάνω, είχε ως εξής:
«Κάθε Χριστούγεννα νιώθουμε όλοι ένα τσίμπημα στην καρδιά. Καθώς πηγαίνουμε προς το σπίτι με τα ψώνια – κάτι λίγα για το καλό, μη νομίζεις, πάνε οι καλές εποχές – βλέπουμε εκείνο το κοριτσάκι στη γωνία και σπαράζει η καρδιά μας. Την Πρωτοχρονιά είναι ακόμα εκεί το τσίμπημα γιατί δεν μας αφήνουν σαν ανθρώπους να χαρούμε λίγο. Όπως βγαίνουμε από την αγορά, είναι εκείνος ο σκυφτός ο άνθρωπος – πόσων χρονών είναι, τον κάνεις 30, τον κάνεις και 300 – και θα του δίναμε κάτι, αλλά είναι και τα δύο χέρια πιασμένα από τις σακούλες. Και τι να πρωτοκάνεις; Πρόσφυγες, μετανάστες, φτώχεια, απελπισία, πού να πρωτοδώσεις; Άντε καημένε, εσένα ποιος σου έδωσε; Μόνος σου τα βγάζεις πέρα. Η πολιτεία τι κάνει; Ακούγεται λογικό, έτσι;
»Έχω φίλο έναν πιτσιρικά. Για να πω την αλήθεια, είναι ο γιος μου και δεν είναι πια πιτσιρικάς. Αλλά είμαστε φίλοι και αυτό που θα σας πω το έλεγε όταν ήταν πολύ πιτσιρικάς: "Αν όλοι θυσιάζονταν για όλους, κανείς δεν θα χρειαζόταν να θυσιαστεί για κανέναν". Δεν είπαμε να κάνεις τα πάντα. Αλλά, κάνε κάτι!»
Κάνε κάτι, λοιπόν! Αυτή η προτροπή έρχεται να ξυπνήσει το συχνό προβληματισμό μου, και συνάμα απογοήτευση: γιατί τελικά τόσο δύσκολα συγκινούνται άνθρωποι κατά τ΄ άλλα προβληματιζόμενοι και με ανησυχίες, ώστε να λάβουν δράση προσφοράς προς το συνάθρωπο, δράση σε συλλογικό επίπεδο, δράση πέρα του στενού εγωιστικού πλαισίου; Αφήνοντας την «επανάσταση του καναπέ», της εύκολης κριτικής εξ αποστάσεως, την ασφάλεια πίσω από την οθόνη του υπολογιστή, έτσι που εν τέλει να μπορούν να επιβεβαιωθούν στην πράξη οι όποιες ευγενείς απόψεις τους. Του εαυτού μου φυσικά μη εξαιρουμένου!
Δίχως αμφιβολία οι ρυθμοί ζωής που επιβάλλονται πλέον σήμερα είναι τόσο δύσκολοι που δεν επιτρέπουν εύκολα περιθώρια τέτοιων δράσεων. Δράσεων που διεκδικούν πολύτιμο κομμάτι από τον περιορισμένο διαθέσιμο ελεύθερο χρόνο μας. Και εκτός αυτού, δεν έχω επίσης την παραμικρή αμφιβολία ότι ο σύγχρονος πολιτισμός έχει καταστήσει οτιδήποτε ανιδιοτελές κάθε άλλο παρά ελκυστικό, μετρώντας τα πάντα με το συνεπαγόμενό κέρδος τους.
Ο αντίλογος λέει, ωστόσο, πως θέτοντας τον εαυτό σου στην υπηρεσία των άλλων δίνεις χαρά σε σένα τον ίδιο, χαρά μη μετρήσιμη με οικονομικούς όρους. Και προς αυτήν ακριβώς την κατεύθυνση κάνει λόγο ουσιαστικά το μήνυμα των ημερών των Χριστουγέννων: μακάριος όποιος στο βρέφος της Bηθλεέμ βλέπει τη δυνατότητα τη χαρισμένη στον άνθρωπο για την υπαρξιακή ελευθερία, μέσα από την οδό της αυταπάρνησης και πλήρους κοινωνίας με τους συνανθρώπους. Ο Ντοστογιέβσκι το λέει καλύτερα στο «Όνειρο ενός γελοίου»: «Η ουσία είναι να αγαπάς τον πλησίον σου σαν το εαυτό σου, αυτό είναι όλο και δε χρειάζεται τίποτε άλλο: αμέσως θα μάθεις πώς χτίζεται ο παράδεισος. Κι όμως αυτό δεν είναι παρά μια πολύ παλιά αλήθεια, που την έχουμε διαβάσει και αναμασήσει δισεκατομμύρια φορές, μα που δεν έπαψε να παραμένει αποτελεσματική».
Κόντρα στη συνήθη επιφανειακότητα των ημερών την περιορισμένη στο γιορτινό διάκοσμο και το συναισθηματισμό, μια πρόσκληση για μετοχή σε αυτό τον τρόπο υπάρξεως, λοιπόν, η γιορτή η επαναλαμβανόμενη κάθε τέλος του χρόνου. Καλά Χριστούγεννα!
Το συναπάντημα του «γελοίου» του Ντοστογιέβσκι με το μικρό κορίτσι ως αφορμή γι΄ αυτόν να ονειρευτεί τον παράδεισο!
Την περασμένη Κυριακή η ελληνική παροικία Μονάχου είχε τη δυνατότητα να παρευρεθεί σε μια εκδήλωση της Λέσχης Ελλήνων Επιστημόνων σε συνεργασία με το Σύλλογο Ποντίων Μονάχου με επίκεντρο έναν άνθρωπο,
η ζωή του οποίου έγινε ταινία και βραβεύτηκε μάλιστα το 2015 στο 17ο
Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης με το πρώτο βραβείο του κοινού. Ο λόγος
για τον Ευστάθιο Χαϊτίδη, πρώην πρόεδρο των εν λόγω συλλόγων.
Τι κάνει, όμως, αλήθεια τη ζωή
ενός ανθρώπου ταινία; Αν
και ίσως στα περισσότερα μέλη της
παροικίας αλλά και σε μεγάλο μέρος των Γερμανών η ιστορία του είναι γνωστή, εγώ ως νέος εδώ, ομολογώ πως
δεν γνώριζα τίποτα. Έτσι όταν πρωτοπροτάθηκε αυτή η προβολή, αναρωτήθηκα τι τάχα το ιδιαίτερο θα είχε να
διηγηθεί η ζωή του πρωταγωνιστή και αναζητώντας σχετικές πληροφορίες έμαθα τα εξής:
Γεννημένος στους Πύργους Εορδαίας του νομού Κοζάνης τον Δεκέμβριο του 1935
από οικογένεια προσφύγων του Πόντου, είδε σε ηλικία μόλις 8 ετών όλη την
οικογένειά του εκτός του πατέρα του να χάνετε από τις θηριωδίες των Γερμανών
στο χωριό του το ΄44. Λίγα χρόνια αργότερα μένει ορφανός και από πατέρα, όταν την
περίοδο του Εμφυλίου Πολέμου, ο πατέρας του καταδικάζεται σε θάνατο. Λίγο πριν
εκτελεστεί, η εντολή που δίνει σε γράμμα
στον γιο του είναι να σπουδάσει.
Αυτά ως εδώ σίγουρα αρκούνγια να
γίνει αντιληπτό το τραγικό της ιστορίας
του κ. Χαϊτίδη. Αυτό, ωστόσο, που κάνει την ιστορία του ακόμη περισσότερο αξιοπρόσεκτη
είναι ότι ο κ. Χαϊτίδης χρόνια αργότερα στην προσπάθειά του πάντα να εκπληρώσει
την εντολή του πατέρα του θα καταλήξει στη Γερμανία, αναζητώντας ευκαιρίες που
στην πατρίδα του δυσκολεύεται να βρει. Εκεί ξεπερνώντας τις ουκ ολίγες δυσκολίες,
καταφέρνει να γίνει οδοντίατρος και να σταδιοδρομήσει επιτυχώς. Αποκτάει την
οικογένειά του, φέρνοντας στον κόσμο, όπως ο πατέρας του, πέντε παιδιά. Κατά
την περίοδο της χούντας η Ελλάδα του γυρνάει πάλι την πλάτη, καθώς λόγω της
αντιδικτατορικής του δράσης τού αφαιρείται το ελληνικό διαβατήριο και λαμβάνει
πολιτικό άσυλο από το γερμανικό κράτος.
Φαντάζομαι πως γίνεται τώρα σαφές τι κέντρισε το ενδιαφέρον του σκηνοθέτη
Νίκου Ασλανίδη, ώστε να κινηματογραφήσει τη ζωή του κ. Χαϊτίδη στο έργο
«Παράδοξη Πατρίδα». Ο πρώην δημοσιογράφος της ΕΡΤ3, ο πατέρας του οποίου επίσης
κατάγεται από τους Πύργους, έχει καταγράψει πολλές ιστορίες για τα μαρτυρικά
χωριά στην εκπομπή του «Αληθινά Σενάρια». Ο ίδιος σε δηλώσεις του στο Deutsche Welle αναφέρει πως ήθελε να δείξει την
παραδοξότητα της ιστορίας του κ. Χαϊτίδη. «Σε οποιαδήποτε άλλη χώρα η περίπτωσή
του θα είχε την προστασία του κράτους πρόνοιας. Η "μαμά" Ελλάς [ωστόσο] τον
κυνηγάει συνεχώς και η "κακιά" Γερμανία τον υποδέχεται». Αυτό που συγκλόνισε το
δημιουργό είναι η δύναμη που βρήκε ο Στάθης Χαϊτίδης να ξεπεράσει το σοκ που
έζησε: «Τόλμησε να πάει στη χώρα που ξεκλήρισε την οικογένειά του και να μην
περάσει στα παιδιά του το μίσος, αλλά να τα κάνει να γνωρίσουν την ιστορία του
και να αγαπήσουν πραγματικά την πατρίδα τους, χωρίς φανατισμό. Από τη μια αγαπά
την πατρίδα του, ακόμα κι αν τον αδίκησε. Από την άλλη, για τους Γερμανούς, δεν
ξεχνά αλλά δεν μισεί».
Συμφωνώντας με το δημιουργό, στο πρόσωπο του πρωταγωνιστή είδα αναμφίβολα
ένα παράδειγμα προς μίμηση ανθρώπου που καταφέρνει με αξιοθαύμαστο τρόπο να
φτιάξει τη ζωή του πάνω στα παιδικά συντρίμμια με υλικά την αισιοδοξία,
το μεράκι για ζωή και το πείσμα στην ανθρωπιά. Για του λόγου το αληθές θα πρότεινα την παρακολούθηση της ταινίας, ευχόμενος να γίνει γνωστή σε όσο το δυνατόν ευρύτερο κοινό.
Και το φετινό Νόμπελ Λογοτεχνίας απονέμεται στον... Bob Dylan!!! Για καθίστε, ρε παιδιά, μπερδέψαμε τις κατηγορίες; Καμία από τις συνήθεις εικασίες πριν την επίσημη ανακοίνωση της απόφασης της Ακαδημίας δε νομίζω να είχε προβλέψει αυτό το αποτέλεσμα. Η σχετική επιτροπή έκανε σίγουρα την έκπληξη. Εξάλλου, ζούμε στην εποχή του θεάματος και του συναισθηματισμού, τόσο μάλιστα που απ΄ ό,τι φαίνεται ήταν αρκετά αυτά για να παραγκωνίσουν άλλου είδους ποιοτικά κριτήρια. Απ΄ αυτή την άποψη, όχι άδικα κατά τη γνώμη μου ασκείται σκληρή κριτική απ΄ τον Tim Stanley της βρετανικής Telegraf. Και να φανταστεί κανείς ότι κατά τ΄ άλλα αναγνωρίζω στο πρόσωπο του τραγουδοποιού έναν εμπνευσμένο καλλιτέχνη.
Ιδού, λοιπόν, τι γράφει ο Stanley, όπως το μετέφρασε iefimerida:
"Στον Μπομπ Ντίλαν έχει απονεμηθεί το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας. Γιατί όχι; Αν η Ακαδημία μπορεί να δώσει βραβείο Ειρήνης στον Χένρι Κίσινγκερ, τότε μπορεί να δώσει βραβείο Λογοτεχνίας σε έναν άνθρωπο που δεν έχει γράψει ποτέ του λογοτεχνία.
Αυτό δεν είναι θέμα γούστου. Ο Μπομπ Ντίλαν είναι ένας μεγάλος καλλιτέχνης φολκ μουσικής, ίσως ο μεγαλύτερος εν ζωή. Ωστόσο, το Νόμπελ δεν δίδεται με βάση τι αρέσει στον κόσμο (αν ήταν έτσι η Ντορίς Λέσινγκ δεν θα είχε κερδίσει), αλλά στην ικανότητα που συνδυάζεται με τον ιδεαλισμό. Ο Μπομπ Ντίλαν έχει και τα δύο, αλλά το περιεχόμενο του έργου του υπολείπεται κατά πολύ των νικητών στο πρόσφατο παρελθόν: Γέατς, Γκάιντ, Ο' Νιλ, Σόλτζενιτσιν κλπ. Η κλίμακα παραγωγής και η θεματική πυκνότητα των κειμένων τους ξεπερνά τον Μπομπ Ντίλαν έτη φωτός. Είναι ένα αμυδρό αστέρι που γρατζουνά μια κιθάρα. Είναι ήλιοι γύρω από τους οποίους μπορούμε να βρισκόμαστε σε τροχιά. Είμαστε αρκετά τυχεροί να ζούμε ανάμεσά τους σήμερα.
Αν η επιτροπή ήθελε έναν Αμερικάνο, θα μπορούσε να επιλέξει τον Ντον Ντε Λίλο, Φίλιπ Ροθ, ή ακόμη γιατί όχι και τον Τόμας Πάινκον. Δεν έκαναν αυτή την επιλογή. Γιατί λοιπόν το έκαναν; Νοσταλγία, πολιτική, για να ευχαριστήσει το πλήθος; Και αν η αναγνωρισιμότητα είναι ο στόχος, γιατί δεν το κέρδισαν ο Λέοναρντ Κόεν ή ο Πολ Μακ Κάρτνεϊ. Γιατί όχι ο Ντέμπι Χάρι, που οι τρελοί νομίζουν ότι εφηύρε την ραπ. Επιπλέον, γιατί να δώσουν έτσι ένα βραβείο στο οποίο δεν εκλέγεσαι, αλλά επιλέγεσαι για το επίτευγμα και το έργο σου. Αυτό είναι το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας. Δεν είναι το Σουηδικό «Got Talent».
Ο καθένας μπορεί να γιορτάζει τον θάνατο της ποιότητας, ο καθένας φαντάζεται ότι η εξάλειψη του ελιτισμού οδηγεί στη δικαιοσύνη. Η κουλτούρα που δίνει στον Μπομπ Ντίλαν ένα βραβείο λογοτεχνίας, είναι ένας πολιτισμός που κάνει τον Ντόναλντ Τραμπ πρόεδρο των ΗΠΑ. Μια κουλτούρα που αδιαφορεί για τα προσόντα και ενδιαφέρεται για τις συναισθηματικές ανάγκες. Δεν είναι τόσο μακριά από το «Ντίλαν γιατί μου αρέσει» το «Τραμπ γιατί νιώθω σαν και αυτόν».
Θα με πουν εκκεντρικό, σνομπ, ελιτίστικο κλπ. Σε αυτό το σημείο, δεν με νοιάζει. Ο πολιτισμός είναι αποδεδειγμένα φτωχότερος από ό,τι πριν δεκαετίες και αυτό έχει αντίκτυπο στην πολιτική. Κάθε χρόνο, τα πρότυπα φαίνεται να γλιστράνε προς τα κάτω και κάτι που κάποτε θεωρούνταν παράλογο, τώρα είναι απολύτως φυσιολογικό. Δεν ξέρω πού θα σταματήσει όλο αυτό. Ίσως το 2025 με ένα βραβείο Νόμπελ στον Ντόναλντ Τραμπ για τα λυρικά tweet του".
«Οι ψυχές της ομάδας, αυτόβουλοι νέοι επιστήμονες, με εξειδίκευση σε πολλά αντικείμενα εργασίας. Θα θέλαμε να αναλογιστείτε πόσο σπουδαίο επίτευγμα είναι η συσπείρωση τόσων νέων ανθρώπων με στόχο ένα κοινό όραμα: την πολυεπίπεδη ανάπτυξη αυτού του τόπου. Σ' αυτούς τους καιρούς εμείς επιλέξαμε το δρόμο του αγώνα, της πάλης για τη βελτίωση και ανάπτυξη του τόπου που μας μεγάλωσε και κατά συνέπεια της ζωής μας. Μείναμε εδώ, αντιστεκόμενοι στις μεταναστευτικές "σειρήνες" των καιρών και καταθέτουμε όλα τα βέλη της φαρέτρας μας, θέλουμε ένα καλύτερο μέλλον για εμάς και τις επόμενες γενιές. Είμαστε οι άνθρωποι που εσείς μεγαλώσατε και επενδύσατε επάνω μας σπουδάζοντάς μας, καλλιεργημένοι, καταρτισμένοι σε επιμέρους αντικείμενα και θέλουμε να σας πείσουμε ότι υπάρχει η δυνατότητα, ότι ο ίδιος ο τόπος μας την προσφέρει, ότι όλοι μαζί θα μπορέσουμε να φέρουμε στην επιφάνεια τους κρυμμένους θησαυρούς του!»
Διάβασα αυτές τις μέρες την παραπάνω ανάρτηση στο δημοφιλές μέσο κοινωνικής δικτύωσης από μια ομάδα νέων, πανεπιστημιακά καταρτισμένων ανθρώπων της περιοχής απ΄ όπου κατάγομαι, των Φιλίππων Καβάλας, οι οποίοι συσπειρώθηκαν με όραμα την ανάδειξη και ανάπτυξη του τόπου, έτσι που να βγουν κι αυτοί οι ίδιοι τελικά κερδισμένοι (βλ. Επιστημονική Ομάδα "Οψόμεθα εις Φιλίππους"). Και διαβάζοντάς το θα περίμενε κανονικά κανείς να νιώσω αν όχι θιγμένος, ίσως ζήλεια αφού εγώ ανήκω σε όλους αυτούς που απογοητευμένοι παρασύρθηκαν από τις μεταναστευτικές «σειρήνες» των τελευταίων χρόνων (τουλάχιστον 350.000 την τελευταία εφταετία!), αναζητώντας καλύτερες ευκαιρίες αξιοπρεπούς ζωής ή επαγγελματικές/ακαδημαϊκές προκλήσεις ή γενικώς νέους ορίζοντες.
Όχι όμως! Το κάθε άλλο! Με όλη την ειλικρίνεια από την πρώτη κιόλας στιγμή που έπεσαν στην αντίληψή μου οι κινήσεις αυτών των παιδιών, τα θαύμασα για την όρεξή τους για δημιουργία, σε πείσμα μάλιστα των καιρών. Δεν βλέπεις, άλλωστε, σήμερα πολλούς ανθρώπους πίσω στην πατρίδα που τολμούν να ονειρεύονται και επιδιώκουν να κάνουν τα όνειρά τους πραγματικότητα.
Ο τόπος, βέβαια, όχι ότι μεγάλωσα εκεί και τον αγαπώ, αλλά έχει όντως όλες τις προϋποθέσεις να εξελιχτεί σε προορισμό διεθνούς ενδιαφέροντος με αξιώσεις: γεωφυσική ιδιαιτερότητα του τυρφώνα των τεναγών, ιστορικότητα χάριν γεγονότων καθοριστικών για τη μετέπειτα ιστορία της Ευρώπης, όπως η μάχη των Φιλίππων ή το πέρασμα του Αποστόλου Παύλου από κει πυροδοτώντας τη διάδοση του Χριστιανισμού σε όλη την ήπειρο, αξιοθέατα που μαρτυρούν αυτή την ιστορικότητα, ποικιλία σε ξεχωριστά τοπικά προϊόντα, τουριστικές δραστηριότητες και τόσα άλλα... Δεν κατατάχθηκε τυχαία, βλέπεις, πρόσφατα η περιοχή στον κατάλογο των μνημείων παγκοσμίου κληρονομιάς της UNESCO (βλ. εδώ), κατάταξη που από μόνη της φυσικά δεν επιφέρει κανένα πλεονέκτημα, να μην πω για ευθύνες, αν δεν την εκμεταλλευτείς κατάλληλα.
Και η αλήθεια είναι ότι δυστυχώς μέχρι τώρα, μιλώντας για δεκαετίες ολόκληρες, ελάχιστες δυνατότητες έχουν αξιοποιηθεί. Αμφιβάλλω αν μπορεί κανείς ακόμη και σήμερα να βρει επαρκείς πληροφορίες επί τόπου αν δεν έρθει με το δικό του ξεναγό, ο οποίος φυσικά δε χρειάζεται να έχει καμία σχέση με την περιοχή - στην καλύτερη περίπτωση είναι Έλληνας! Μια επωφελής αξιοποίηση σαφώς και δεν είναι εύκολη υπόθεση, αλλά αυτός είναι ο δύσκολος ρόλος του επιστήμονα που ορθολογικά αξιολογώντας, αναλύοντας, κρίνοντας, υπολογίζοντας θα πρέπει να πείσει τους υπολοίπους για την ωφέλεια του προτεινόμενου εγχειρήματος, όσο περίεργο κι αν φαντάζει αρχικά στα μάτια του απλού κόσμου. Γιατί ας μην ξεχνάμε ότι τέτοια μεγαλεπήβολα πλάνα, όπως το να αναβαθμίσεις μια ολόκληρη περιοχή με νέα ποιοτικά κριτήρια, χρειάζονται μια πιο ευρύτερη συσπείρωση της τοπικής κοινωνίας. Σε κάθε περίπτωση, κρίσιμη είναι η συμβολή της τοπικής και ευρύτερης άρχουσας τάξης, η οποία ελπίζω τουλάχιστον αν δε διατίθεται να συμβάλει ουσιαστικά στην προσπάθεια, να μη λειτουργήσει για τους δικούς της λόγους θέτοντας εμπόδια γραφειοκρατικά κτλ., όπως συχνά δυστυχώς συμβαίνει.
Ανεξαρτήτως όμως τελικής έκβασης, τέτοιες πρωτοβουλίες αξίζουν συγχαρητηρίων. Αν μη τι άλλο, μπορούν να εμψυχώσουν και να εμπνεύσουν άλλους, πράγμα που τόσο ανάγκη έχει σήμερα η ρημαγμένη ελληνική κοινωνία μήπως και καταφέρει να ανακάμψει ποτέ. Ξέρεις, εδώ στο εξωτερικό αποτελεί κρυφά ή φανερά, περισσότερο ή λιγότερο, μόνιμο θέμα συζήτησης το ενδεχόμενο επαναπατρισμού από όλους εμάς τους νεομετανάστες. Με λίγες εξαιρέσεις, οι περισσότεροι είναι με το μυαλό εκτός, την καρδιά όμως πίσω στην πατρίδα. Σε τι περιβάλλον όμως να επιστρέψεις; Μπορεί ούτε στο εξωτερικό να μην είναι όλα τέλεια, αλλά αν πρόκειται να μιλήσω για το Μόναχο της Γερμανίας, θα ξεχώριζα την υπαρκτή δυνατότητα για τη λεγόμενη ισορροπία μεταξύ προσωπικής και εργασιακής ζωής, "work-life-balance", για έναν πτυχιούχο που ασκεί το αντικείμενο των σπουδών του με ενδιαφέροντα μάλιστα τρόπο.
Το σχετικό ερώτημα που θα έπρεπε να απασχολεί όσους θεωρούν ότι η Ελλάδα χρειάζεται πράγματι πίσω κάποιους από τους πολλούς νέους επιστήμονες που την εγκατέλειψαν τελευταία, θα ήταν: πώς θέλουμε άραγε τους εαυτούς μας στο μέλλον; Πώς εννοούμε αυτή τη ριμάδα την ανάπτυξη; Μας φανταζόμαστε παραγωγούς με αντικείμενο εργασίας που προσφέρει χαρά και νόημα ζωής, σε πλαίσιο εργασίας δημιουργικό, καινοτομίας, επιδίωξης της ποιότητας; Ή μας είναι προτιμότερο να προσφέρουμε φτηνές, διόλου δημιουργικές, απρόσωπες υπηρεσίες σε μεγαλοεπιχειρηματίες, κάνοντας τις καμαριέρες σε μεγάλα ξενοδοχειακά συγκροτήματα ή τους πτυχιούχους μεν συμβούλους πολυεθνικών αλλά των άθλιων ωραρίων εργασίας;
Και μόνο απ΄ την άποψη λοιπόν ότι, ναι, μπορεί να υπάρξει και πιο ελπιδοφόρα προοπτική ανάπτυξης, όχι όπως την εννοούν για κακή μας τύχη αυτοί που χαράζουν την πολιτική, μπράβο σας, ρε παιδιά! Να είστε σίγουροι ότι θα σας παρακολουθούνε και συντοπίτες σας εξ αποστάσεως, έτοιμοι να συνεισφέρουν κι αυτοί στο εγχείρημά σας με την πρώτη ευκαιρία αν είναι δυνατόν.
Το αρχαίο
θέατρο Φιλίππων, το κατεξοχήν μνημείο που μαρτυρεί τις δόξες της
πόλης, συντηρημένο σε πολύ καλή κατάσταση σήμερα προσφέρεται για
παραστάσεις και άλλες εκδηλώσεις κυρίως στο πλαίσιο του ετήσιου «Φεστιβάλ Φιλίππων» (Πηγή: Δημοτική Κοινωφελής Επιχείρηση Καβάλας - «Δημωφέλεια»)
"Στα δημοψηφίσματα, ο μέσος ψηφοφόρος εκφράζεται όχι τόσο πολύ πάνω στο ερώτημα που του τίθεται, αλλά πάνω στο εάν είναι ικανοποιημένος ή όχι από τη ζωή που έχει. [...] Ο Κάμερον έκανε το κλασικό λάθος που κάνουν οι περισσότεροι πολιτικοί, όταν είναι σε δεινή θέση και βλέπουν τους αντιπάλους τους να προελαύνουν. Πήγε και έπαιξε στο γήπεδό τους. Ασπάστηκε τον λαϊκισμό και δέχθηκε να υιοθετήσει την ατζέντα των άκρων. Αναμετρήθηκε με τον Φάρατζ και τον Τζόνσον στα σημεία που οι άλλοι είναι «μανούλες». Προσπάθησε να μιλήσει για πατριωτισμό και περηφάνια την ώρα που οι άλλοι αποθέωναν τον εθνικισμό και την ψευτοαξιοπρέπεια. Καμία ελπίδα".1
"Οι εναλλαγές στα χρηματιστήρια, στις δημοσκοπήσεις και τα γραφεία στοιχημάτων, μπροστά σε ένα φαινόμενο όπως το πιθανό Brexit, μάλλον απέδειξαν, πόσο συνυφασμένα με τον τυχοδιωκτισμό και με την στοιχηματική λειτουργία της λεγόμενης αγοράς είναι όλα αυτά που εμφανίζονται ως Οικονομία. [...] To σημαντικό όμως με το Brexit, δεν επέρχεται στην Οικονομία. Η αποχώρηση μιας ισχυρής χώρας από την Ε.Ε. κλονίζει το πολιτικό οικοδόμημα της ίδιας της Ευρώπης. Και το πρόβλημα δεν είναι μόνο το ντόμινο των εξελίξεων που αφορούν σε αιτήματα για δημοψηφίσματα παντού. Ούτε το αν οι φορείς αυτών των αιτημάτων είναι ακροδεξιοί ευρωσκεπτικιστές και λαϊκιστές. Αν μια Ευρωπαική Ένωση, δεν μπορεί με τις δομές και τη λειτουργία της, να είναι πιο ελκυστική από μια χούφτα ακραίων ή γραφικών, τότε έχει αποτύχει έτσι κι αλλιώς".2
"Δημοκρατία δεν είναι να ρωτάς τον πολίτη για τα πάντα. Διότι είναι πολύ πιθανόν να μην ξέρει την απάντηση και να μην ξέρει ούτε πώς να τη βρει. Το τι θα συμβεί με την παραμονή ή την έξοδο μιας χώρας από την Ε.Ε. εξαρτάται από χιλιάδες παραμέτρους, οι περισσότερες από τις οποίες είναι εν εξελίξει. [...] Ποιο λοιπόν το νόημα να ρωτάς την κυρά Μαριγούλα της Βρετανίας να αποφασίσει για το BREXIT ή το BREMAIN; Κανένα. Ο μόνος λόγος είναι η ανυπαρξία πολιτικών που μπορούν να παίξουν τον ρόλο του έμπειρου πιλότου, να ξέρουν δηλαδή πού θέλουν να πάνε και πώς θα φτάσουν μέχρι εκεί. Και για να μην φανεί η ανεπάρκειά τους πετάνε το μπαλάκι στον λαό".3
"Tο Brexit είναι μια ρεαλιστική ελπίδα, δίκοπη όπως κάθε γόνιμη πρόκληση. H γερμανική, τουλάχιστον, ολοκληρωτική ηγεμονία των «Aγορών» στην Eυρώπη ράγισε, καινούργιος Aδόλφος δεν μπορεί πια να είναι ο Σόιμπλε. O «ευρωσκεπτικισμός» είναι η πολιτισμική αντίσταση των Eυρωπαίων στην απειλή της «ευρωμαρμελάδας», χρέος ανθρωπιστικό, διάσωση της αξιοπρέπειας (–οπωσδήποτε όχι «ακροδεξιά» και «εθνικιστική» επιλογή). Eίναι η αντίσταση στην απανθρωπιά των «Aγορών», στα Διευθυντήρια των Bρυξελλών".4
Ενδεικτικά ξεχώρισα αυτά μόνο ανάμεσα στις άπειρες αράδες που γράφτηκαν στον απόηχο του αποτελέσματος του δημοψηφίσματος των Βρετανών για αποχώρησή τους από την Ε.Ε. Απόψεις, συχνά αντικρουόμενες, από διαφορετική σκοπιά, ιδεολογικά χρωματισμένες ή όχι, καθιστούν αν μη τι άλλο σαφές το άγνωστο της επόμενης μέρας για το ευρωπαϊκό μέλλον.
Αν κάτι, ωστόσο, προσωπικά θα ξεχώριζα συμπερασματικά είναι η καθοριστική για την λήψη της απόφασης οικονομική διάσταση σε ένα κατά τ΄ άλλα πολιτικό ζήτημα. Μακάρι όλοι όσοι ψήφισαν υπέρ της εξόδου να εκφράσαν την αντίδρασή τους στην απειλή της πολιτιστικής «ευρωμαρμελάδας» ή στον τρόπο άσκησης της εξουσίας στους ευρωπαϊκούς θεσμούς, αλλά πολύ φοβάμαι ότι οι περισσότεροι βρήκαν την ευκαιρία να εκφράσουν τη δυσαρέσκειά τους για την επιδεινούμενη οικονομική δυσπραγία των τελευταίων χρόνων. Μη έχοντας δει στον πολιτικό ορίζοντα ελπίδα για ανατροπή των δεδομένων, δεν ήταν και πολύ δύσκολο να πειστούν από μια φτηνή επιχειρηματολογία επιτήδειων. Βλέπεις, η περίπτωση της Γηραιάς Αλβιόνας ως μιας αλλοτινής οικονομικά ισχυρότατης αυτοκρατορίας με όλα τα προνόμια που της εξασφάλιζαν οι αποικίες της, προσφέρεται εύκολα για μια τέτοιου είδους επιχειρηματολογία.
Δε λέω, θεμιτή αυτή η αντίδραση. Από τη γέννησή της κιόλας η αθηναϊκή Δημοκρατία ήταν συνυφασμένη με τα οικονομικά συμφέροντα των διαφόρων ομάδων εξουσίας. Αλλά μήπως τελικά σήμερα, προτεραιότητα και μοναδικό κριτήριο για τη λήψη πολιτικών αποφάσεων είναι η οικονομική ευχέρεια που αυτές υπόσχονται για περισσότερη κατανάλωση; Τι θέση έχουν άραγε άλλου είδους ποιοτικά κριτήρια;
Δύσκολα ερωτήματα... πόσω μάλλον για να τα απαντήσει ένας θετικός επιστήμονας! Προς μεγάλη μου έκπληξη, ωστόσο, αυτές τις μέρες και αφού είχε καταλαγιάσει η σχετική φλυαρία, ήρθε να ξεχωρίσει η επέμβαση ενός διακεκριμένου φυσικού. Ενός επιστήμονα που παρά την αναπηρία του φαίνεται να είναι πολύ λιγότερο εξαρτημένος από όσο αρτιμελείς συνάδελφοί του. O Stephen Hawking, λοιπόν, προειδοποιεί εν ολίγοις ότι το ανθρώπινο είδος θα χαθεί, αν συνεχιστεί η προ Brexit στάση των ανθρώπων για τα χρήματα και τον πλούτο.
Τροφή για πολλή σκέψη αυτή η τοποθέτηση. Αναρωτιέμαι όμως κατά πόσο λαμβάνονται σήμερα σοβαρά υπόψη οι επιστήμονες, τη στιγμή μάλιστα που γίνεται θεωρητικά τουλάχιστον παραδεκτό ότι με τη συνδρομή αυτών των πεπαιδευμένων ανθρώπων δύναται μια ουσιαστική ανάκαμψη και ευημερία. Άνθρωποι στους οποίους έχει προσφερθεί η δυνατότητα παιδείας και μόρφωσης υψηλού επιπέδου, έχουν με τη σειρά τους αντίστοιχα υψηλή ευθύνη προς την κοινωνία. Χωρίς φυσικά να εξαντλείται η εν λόγω ευθύνη στην τεχνοκρατική εκμετάλλευσή τους για εξυπηρέτηση συμφερόντων, όπως θέλει συχνά να την αντιλαμβάνεται η σύγχρονη πολιτική τάξη, βλ. «μεγάλους» οικονομολόγους σε ανεξάρτητες θέσεις εξουσίας Κεντρικών Τραπεζών χωρίς κανέναν εντούτοις δημοκρατικό έλεγχο!
