Ευρώπη: ενωμένη μεν, αλλά...

Ψηφιδωτό από οικία στη Σπάρτη, 3ος αι. μ.Χ. Πηγή: www.lifo

Η αρπαγή της Ευρώπης ως μιας αλλοτινής αλλοδαπής οδηγούμενης στο νότιο άκρο της ηπείρου, την Κρήτη, ψηφιδωτό από οικία στη Σπάρτη, 3ος αι. μ.Χ.

Τα συντρίμμια και οι πληγές των θηριωδιών των μεγάλων πολέμων φέρνουν τη Γηραιά Ήπειρο τον προηγούμενο αιώνα αντιμέτωπη με το καίριο ερώτημα για το πώς θα μπορούσε να εξασφαλιστεί να μην ξαναζήσουν οι λαοί τέτοιου είδους οδυνηρές καταστάσεις. Έχοντας παράλληλα συνειδητοποιήσει τα οικονομικά οφέλη στο πλαίσιο μιας διευρυμένης οντότητας, χώρες κυρίως του Ευρωπαϊκού Βορρά κάνουν δειλά τα πρώτα βήματα προς μια ενοποίηση. Θα χρειαστούν μεγάλες πολιτικές προσωπικότητες τις επόμενες δεκαετίες με όραμα για τα οφέλη της ισχύος εν τη ενώσει σε έναν κόσμο όλο και πιο ευμετάβλητο, απαιτητικό, ανταγωνιστικό. Το δύσκολο τίμημα; Σταδιακή παραχώρηση εθνικής κυριαρχίας, μεταθέτοντας εξουσίες σε υπερεθνικό επίπεδο, τίμημα για το οποίο με επιχείρημα τα οφέλη έπρεπε να πείσουν.

Σήμερα, πάνω από μισό αιώνα μετά, κρίνοντας βάσει αποτελέσματος, το επιχείρημα ήταν μάλλον πειστικό, έτσι που όλο αυτό το μεσοδιάστημα οικοδομούνταν μια Ευρωπαϊκή Ένωση συνεχώς διευρυνόμενη τόσο σε αριθμό μελών όσο και σε εξουσίες. Μέχρι που ο ρους της Ιστορίας έφερε στο προσκήνιο μια πρωτόγνωρη οικονομική κρίση, αφορμή για να φανεί πως το καράβι δεν ήταν τελικά τόσο στεγανό, από πολλές απόψεις, όσο θεωρούνταν. Ταυτόχρονα, ωστόσο, φωτίστηκε με τρόπο τραγικό η αδυναμία αντιμετώπισης κρίσεων, που όταν δεν αντιμετωπιστούν κατάλληλα και εγκαίρως εντείνουν εσωτερικές ανισορροπίες με θύματα Ευρωπαίους πολίτες, εν προκειμένω αυτούς της περιφέρειας για κακή τους τύχη. Και σαν να μην έφτανε αυτό, αντιμετωπίζοντας εν πολλοίς τις στρατηγικές επιλογές της εκτός των συνόρων της*, στην πόρτα της βρήκε η Ευρώπη τα τελευταία χρόνια μια πρωτόγνωρα μεγάλη προσφυγική κρίση της μεταπολεμικής ιστορίας, με χιλιάδες ανθρώπων να προσφεύγουν από στεριά και θάλασσα προς αυτή τη φιλήσυχη και κατά κύριο λόγο ευημερούσα ήπειρο.

Ενώ λοιπόν η εικόνα της Ευρώπης σήμερα ως ισχυρής οικονομικά Ένωσης με την μεγάλη πολιτιστική της κληρονομιά σε ελευθερίες, σεβασμό της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και αλληλεγγύη είναι τόσο δελεαστική, στην πράξη δυστυχώς διαψεύδεται. Παρακολουθώντας την επικαιρότητα την προηγούμενη και μόνο εβδομάδα αρκεί να προβληματιστεί και ο πλέον ανυποψίαστος για το μέλλον της. Πρώτα έρχεται η είδηση ότι η Μ. Βρετανία έχει εξασφαλίσει ειδικό καθεστώς εντός Ε.Ε. έπειτα από πολύμηνες διαπραγματεύσεις. Και καταλαβαίνω εν μέρη την ικανοποίηση του Βρετανού πρωθυπουργού Ντέιβιντ Κάμερον για το αποτέλεσμα, που εν όψει δημοψηφίσματος για συμπόρευση (έστω υπό όρους) με την Ένωση ή όχι, ανυπομονούσε να παρουσιάσει επιστρέφοντας στο Λονδίνο, συνοψισμένο στο ότι «οι φορολογούμενοί μας δεν θα πληρώσουν ποτέ για να διασώσουν κάποιον στην Ευρωζώνη»**. Προς τι, όμως, η ικανοποίηση των υπολοίπων Ευρωπαίων ηγετών μετά την πολύωρη Σύνοδο; Αντιλαμβάνονται άραγε ότι μόλις δημιουργήθηκε προηγούμενο ώστε και οι υπόλοιποι μεγάλοι να διεκδικήσουν, επισήμως τουλάχιστον, εξαιρέσεις από το κοινό πλαίσιο της Ένωσης; Εκτός κι αν πράγματι αυτό θέλουν!

Και ξεγυμνώθηκε έπειτα κι άλλο ο βασιλιάς: με τον πιο απροκάλυπτα ιδιοτελή τρόπο για χώρα-μέλος, η Αυστρία συγκαλεί σύνοδο με εννέα βαλκανικές χώρες, πλην φυσικά της προβληματικής Ελλάδας, με σκοπό την ανεξάρτητη εξεύρεση λύσης για τη δραστική μείωση των προσφυγικών ροών και την πετυχαίνουν φυλακίζοντας εντός της μικρής χώρας εισόδου χιλιάδες πρόσφυγες, αδιαφορώντας τόσο για την περαιτέρω εξαθλίωση των προσφύγων όσο και για τις συνέπειες στον τοπικό πληθυσμό της χώρας-εταίρου (δες εδώ). Είπαμε, στις μέρες μας το ευρωπαϊκό μάθημα διδάσκει πως πρώτα και κύρια μετράει να είμαστε εμείς οι ίδιοι καλά και δεν παν να χαθούν οι άλλοι!

Μου είναι ασφαλώς σαφές ως τι είδους κίνδυνος φαντάζουν στα μάτια των ευημερούντων Κεντροευρωπαίων και Βορειοευρωπαίων οι κακόμοιροι πρόσφυγες και μόνο που ενδέχεται να διαταράξουν την κανονικότητα. Ή δεν αμφισβητώ το επιχείρημα της εισόδου μαζί με τους υπολοίπους κακόβουλων εξτρεμιστών στην καρδιά της Ευρώπης. Αλλά αναρωτιέμαι τι τους κάνει να πιστεύουν στην εποχή της παγκοσμιοποίησης ότι είναι ασφαλείς υψώνοντας φράχτες με την όχι και τόσο μακρινή Ελλάδα. Μα καλά, συνειδητοποιώντας ότι από κοινού, αλληλέγγυα, μπορούν να αντιμετωπιστούν καλύτερα τα προβλήματα, δεν έφτασαν στην Ένωση; Τι μπορεί άραγε να εμπνεύσει η σημερινή Ευρώπη σε εμάς τους νεότερους πολίτες της εκτός από επίπλαστες πολλά υποσχόμενες καριέρες στις μεγάλες «Αγορές»; Πώς να μας κινητοποιήσει να είμαστε διατεθειμένοι να βάλουμε τα δυνατά μας με σκοπό να φτιάξουμε αυτή τη γωνιά του κόσμου κατά τι καλύτερη; Ή πόσο εύκολα αναμένεται έτσι να κλείσουμε τα αφτιά μας στις σειρήνες του επικίνδυνου εθνικισμού; Αντί να θέλει να μας κάνει όντως μέλη μιας κοινής οικογένειας, έτοιμοι να αυτοπροσδιοριστούμε πρώτα Ευρωπαίοι και παράλληλα με την ιδιαιτερότητα καταγωγής του ο καθένας, συνδυασμός που μπορεί να υποσχεθεί θαύματα! Απογοήτευση... Κοίτα να δεις κι εγώ που το ΄χαψα!

* Για τις αυξημένες εξαγωγές όπλων της Γερμανίας και μόνο το 2015 δες εδώ: http://www.spiegel.de/politik/deutschland/waffen-exporte-sigmar-gabriel-verkuendet-glaenzende-verkaufszahlen-a-1078393.html

** Άκρως ενδιαφέρουσα η άποψη για το ειδικό βρετανικό καθεστώς εδώ: http://www.analyst.gr/2016/03/02/to-avato-tis-kerdoskopias/

Η λέξη της χρονιάς

Ίσως ειπώθηκε την περασμένη χρονιά περισσότερο από κάθε άλλη λέξη, λήφθηκε σοβαρά υπόψη σε πολιτικοοικονομικούς υπολογισμούς, επηρέασε έντονα με τον έναν ή άλλο τρόπο κοινωνίες, αποτέλεσε γενικώς κεντρικό θέμα σε διεθνές επίπεδο... τι είναι; Έχοντας κάνει τον απολογισμό της, η «Εταιρεία για τη γερμανική γλώσσα» αποφάνθηκε και η απόφασή της μάλλον δεν εκπλήσσει αν σταθεί κανείς να αναλογιστεί πόσο συχνά άκουσε, διάβασε, αντίκρισε, εκ του ασφαλούς ή όχι, αυτούς τους οποίους περιγράφει. Όλα αυτά μια λέξη... Μα δεν πρόκειται για καμιά άλλη παρά για τους «πρόσφυγες»!

«Aγαπώ τη θάλασσα. Και μόνο αυτή η αίσθηση του γαλάζιου, μου δημι­ουργεί απερίγραπτα συναισθήματα... Ωστόσο, αυτό έχει αλλάξει, από τότε που λαμβάνουμε καθημερινά φωτογραφίες με πτώματα παιδιών στις ελληνικές ακτές. Δεν αντέχονται πλέον αυτές οι σκηνές από την πατρίδα μας. Βλέποντάς τες μου έρχονται στο νου τα λόγια του συνθέτη Μάνου Χατζιδάκι, που μίλησε για το πρόσωπο του τέρατος και τον φόβο μήπως το συνηθίσουμε», διάβαζα πριν λίγες μέρες στο editorial της τελευταίας έκδοσης του περιοδικού «Δραχμή» και ένιωσα τόσο εύστοχα να εκφράζεται το πόσο μας έχει επηρεάσει το δράμα αυτών των κακόμοιρων.

Το 2015 σημειώθηκε αναμφισβήτητα αποκορύφωμα μιας μεταναστευτικής κρίσης ανθρώπων σε αναζήτηση ασφάλειας για τη ζωή τους και καλύτερων ευκαιριών, εκεί όπου δεν τους 'μέναν πολλές φορές εναλλακτικές. Το δύσκολο ερώτημα είναι τι επιλέγουν αυτοί οι οποίοι έχουν εμφανώς την πολυτέλεια των επιλογών: να αδιαφορήσουν ή να τείνουν χείρα βοηθείας, να σταθούν έναντι εχθρικά ή να καλωσορίσουν, να υψώσουν τείχη προστασίας ή να φιλοξενήσουν; Ξεκινώντας από επιλογές και προτεραιότητες σε προσωπικό για να φτάσουμε σε συλλογικότερο επίπεδο. Και πόσω μάλλον από μέρους εκείνων των οποίων οι όχι και τόσο μακρινοί πρόγονοι ζήσαν προσφυγιά και τέτοια βάσανα. Χωρίς καμιά διάθεση για κριτική, μου έρχεται αναπόφευκτα κατά νου σε αυτές τις περιπτώσεις η γνωστή ρήση του Μάρτιν Νίμελερ «όταν οι Ναζί πήραν τους κομμουνιστές, εσιώπησα [...]»!

Δεν απογοητεύομαι όμως, μια και ο κόσμος είναι γεμάτος από ανθρώπους που προσπαθούν να τον αλλάξουν. Και αν η πρόταση της ιντερνετικής καμπάνιας «για την απονομή του φετινού Νόμπελ Ειρήνης στους κατοίκους και εθελοντές των νησιών του Αιγαίου που άνοιξαν την αγκαλιά τους στους πρόσφυγες και έστειλαν μήνυμα ανθρωπιάς και αλληλεγγύης που άγγιξε όλο τον πλανήτη», δημιουργεί εύλογα και πολλές επιφυλάξεις, σίγουρα θα την άξιζε την επιβράβευση η πλειοψηφία των προτεινόμενων!

Καλή χρονιά ή καλύτερη για όλους εκείνους που έπρεπε για κακή τους τύχη να μάθουν πώς είναι να μην είναι καλή!

Επισκέπτες - H χριστουγεννιάτικη ελληνική ταινία που συγκινεί Πηγή: www.lifo

Επισκέπτες - H χριστουγεννιάτικη ελληνική ταινία που συγκινεί, με την υπέροχη ερμηνεία των Ελένη & Σουζάνα Βουγιουκλή (Wa Habibi / Μάνα μου, Μάνα)

Η χρησιμότητα του αχρήστου

«Παρατηρήστε τον κόσμο να τρέχει πολυάσχολος στους δρόμους. Δεν κοιτάζουν ούτε δεξιά ούτε αριστερά, ανήσυχοι, με τα μάτια καρφωμένα στο έδαφος σαν σκυλιά. Προχωράνε ευθεία, αλλά πάντα χωρίς να κοιτάζουν μπροστά τους, διότι καλύπτουν μια διαδρομή ήδη γνωστή τους, μηχανικά. Σε όλες τις μεγάλες πόλεις του κόσμου αυτό συμβαίνει. Ο σύγχρονος άνθρωπος, ο οικουμενικός, είναι ο πολυάσχολος άνθρωπος που δεν έχει χρόνο, που είναι φυλακισμένος από την ανάγκη, που δεν κατανοεί πώς ένα πράγμα μπορεί να μην είναι χρήσιμο· που δεν κατανοεί ούτε πώς στην πραγματικότητα, το χρήσιμο μπορεί να είναι άχρηστο, καταπιεστικό βάρος. Αν δεν καταλάβουμε τη χρησιμότητα του άχρηστου, δε θα καταλάβουμε την τέχνη· και μια χώρα που δεν καταλαβαίνει την τέχνη είναι μια χώρα σκλάβων ή ρομπότ, μια χώρα δυστυχισμένων ανθρώπων, ανθρώπων που δεν γελάνε και δεν χαμογελάνε, μια χώρα χωρίς πνεύμα· όπου δεν υπάρχει χιούμορ, όπου δεν υπάρχει γέλιο, υπάρχει οργή και μίσος». – ΙΟΝΕΣΚΟ

Αναζητώντας προσδιορισμό για το ποντιακό έγκλημα

«Μας λείπει η γνώση. Δεν έχουμε ιστορική παιδεία. Από μόνη μας δε διαβάζουμε. Είναι τραγικά λυπηρό. Τα ποντιακά σωματεία συνεχίζουν να αφιερώνουν όλο το χρόνο τους μόνο στο χορό και το τραγούδι. Δε φτάνει η 19η Μαΐου, με την ισχνή παρουσία μας στις εκδηλώσεις μνήμης, για να λέμε ότι κάνουμε το χρέος μας». 

Ενώ κάπως έτσι ένα μόλις μήνα πριν η τοποθέτηση του ιστορικού κ. Κ. Φωτιάδη στο 2ο Παγκόσμιο Συνέδριο Ποντιακής νεολαίας προκαλούσε προβληματισμό, έρχεται αυτές τις μέρες ο υπουργός Παιδείας κ. Ν. Φίλης να κάνει ιστορικές διευκρινίσεις. Λες και όλα τα καυτά θέματα που αφορούν τον ταλαιπωρημένο τομέα του υπουργείου του έχουν διευθετηθεί, έτσι που έχοντας λάβει υπόψη την κρισιμότητα της παιδείας για το ενδεχόμενο μιας ανάκαμψης, μπορούμε πλέον να αισιοδοξούμε!

Δεν θα πέσω στην παγίδα της διχόνοιας στην οποία αρέσκονται οι κυβερνώντες για το λαό, αποπροσανατολίζοντάς τον από τα κρίσιμα επίκαιρα. Ούτε μου αρέσουν οι επικίνδυνοι εθνικιστικοί δογματισμοί, απ΄ όποια πλευρά κι αν προέρχονται (π.χ. τραμπουκισμοί και ξυλοδαρμοί εκλεγμένων αρχόντων). Σε αυτούς και μόνο αυτούς οφείλονται άλλωστε όλες οι αιματηρές σελίδες της ιστορίας, απ΄ όποια σκοπιά κι αν την δει κανείς. Πιανόμενος, ωστόσο, απ΄ αυτό ακριβώς το σημείο του εθνικισμού, πείθομαι από το επιχείρημα του Προέδρου του Πανελληνίου Συνδέσμου Ποντίων Εκπαιδευτικών και Δικτύου Αναγνώρισης Γενοκτονιών, κ. Δρ. Αντ. Παυλίδη ότι το ζήτημα δεν είναι δύο ή περισσότερων χωρών, αλλά αφορά όλη την ανθρωπότητα, στην οποία οφείλουν να λογοδοτούν εκείνοι που διαπράττουν τέτοιου τύπου εγκλήματα. Και συνεχίζει: «Είμαστε ακράδαντα πεπεισμένοι, ότι όσο περισσότερο αναγνωρίζεται απ’ τη διεθνή κοινότητα το έγκλημα, τόσο περισσότερο θα διογκώνεται για τον θύτη το κόστος και η πίεση να γίνεται πιο δημοκρατικός, πιο ειρηνικός. Για να ζητήσει συγνώμη απ’ την ανθρωπότητα για το έγκλημά του, πράγμα που συνιστά εγγύηση ότι το μέλλον της δεν θα έχει άλλες Γενοκτονίες».
 

Θανάσιμο έγκλημα εναντίον περίπου 350 χιλιάδων ψυχών και με αποτέλεσμα εκατοντάδων χιλιάδων προσφύγων, έγινε και γι΄ αυτό κραυγάζει πλήθος ιστορικών πηγών. Τι σύμπτωση λίγο καιρό πριν να έχουν πέσει στα χέρια μου οι ανατριχιαστικές μαρτυρίες για όσα συνέβησαν τότε στη «Γη του Πόντου» επιμελημένες από τον Δ. Ψαθά, έργο αναφοράς για το ποντιακό έπος. Και με αφορμή την τελευταία κουβέντα του Παυλίδη πιο πάνω, μόνο ως τέτοια εγγύηση δεν μπορώ να λάβω το δράμα που εκτυλίσσεται στις μέρες μας με τραγικούς πρωταγωνιστές αυτή τη φορά όλους αυτούς τους ανθρώπους που θαλασσοπνίγονται στην απεγνωσμένη προσπάθεια για σωτηρία και μια καλύτερη ζωή μακριά από εμπόλεμες ζώνες. Οι θύτες πάλι ακροεθνικιστές, ακούγοντας τώρα στο όνομα Ισλαμικό Κράτος, και τα ερωτήματα πολλά για τη στάση της διεθνούς κοινότητας απέναντι στο εν εξελίξει έγκλημα. 

Ξαναεπιστρέφοντας στις εκρηκτικές δηλώσεις του υπουργού, δεν ξέρω αν θα ΄πρεπε εν τέλει να προκαλέσει τόση έκπληξη η στάση του, αν σκεφτεί κανείς την απαιδευσία και τα κόμπλεξ των πολιτικών της μεταπολίτευσης, κατά τα οποία κάθε έκφραση πατριωτισμού-ελληνοκεντρισμού μεθοδικά αποσιωπήθηκε, απορρίφθηκε, εξοβελίστηκε από το δημόσιο διάλογο, θεωρώντας όποια σχετική αναφορά (ελληνική νοοτροπία, ιστορία, ιεράρχηση αναγκών κ.τ.ό.) ως παλιομοδίτικη και συντηρητική. Καταλήγοντας κάπως έτσι σήμερα σε γελοίους ψεκασμένους και νεοναζιστές τύπους στο κοινοβούλιο και την κοινωνία να διεκδικούν την εκπροσώπηση αυτού του πατριωτισμού!

Από τη μουσική υπόκρουση της Ευανθίας Ρεμπούτσικα για την «Πολίτικη Κουζίνα»

VW, η μικρογραφία της Γερμανίας... ή του κόσμου όλου;

«Η VW δεν είναι μια εταιρεία. Είναι σύμβολο της γερμανικής ηθικής και οικονομίας. Προσφέρει "τίμια", ανθεκτικά και ασφαλή αυτοκίνητα την ώρα που μέσα από αυτό το ιδεατό σχήμα απογειώνει τη γερμανική οικονομία. Ένα στα οκτώ αυτοκίνητα που πωλούνται παγκόσμια ανήκει στον Όμιλο VW.
»Η αλήθεια είναι πως η VW από τη δεκαετία του 30 εκφράζει τη Γερμανία και τους προσανατολισμούς της. Μπορεί για του Γερμανούς το να θυμίζει κάποιος την ιστορία της VW και μερικών ακόμη εταιρειών όπως η Thyssen ή η Bayer στην περίοδο του ναζισμού να θεωρείται λαϊκισμός, αλλά η ιστορία είναι ιστορία και σίγουρα δεν είναι τυχαία.
»Η VW ανέλαβε να δημιουργήσει το φτηνό "αυτοκίνητο του Λαού" για το Χίτλερ και σκότωσε μερικές δεκάδες χιλιάδες ανθρώπους (ανάμεσά τους και βρέφη) τους οποίους έσυρε από τα στρατόπεδα στα δικά της κάτεργα. Μετά τον Πόλεμο η VW ως σύμβολο πάντα της γερμανικής ισχύος μετασχηματίστηκε στη γερμανική καπιταλιστική σταθερότητα που ήταν γεμάτη από υποσχέσεις.
»Όπως φαίνεται, η πραγματικότητα για τη VW είναι διαφορετική, όπως άλλωστε και για πολλές ακόμη αμαρτωλές εταιρείες. Τα μαύρα ταμεία της SIEMENS για παράδειγμα ή οι επιτροπές εκμαυλισμού και διαφθοράς για την Thyssen των υποβρυχίων, είναι οι πραγματικές δυνάμεις για τη γερμανική οικονομία και όχι τα πολιτικά κηρύγματα ηθικής και αυστηρού οικονομικού προτεσταντισμού».

Γράφει ο Κώστας Βαξεβάνης  σε πολύ σκληρή γλώσσα έναντι της πλέον οικονομικά και πολιτικά ισχυρής στην Ευρώπη Γερμανίας, με αφορμή το πολύκροτο σκάνδαλο του ομίλου Volkswagen που σείει μεγάλο κομμάτι της αυτοκινητοβιομηχανίας της χώρας, ενδεχομένως και γενικότερα της οικονομίας της, θα φανεί. Και ίσως δύσκολα μπορεί να αμφισβητήσει κανείς ιστορικά τεκμήρια και διαπιστώσεις που χρησιμοποιεί. Εκεί, ωστόσο, που φέρω αντίρρηση είναι στο γεγονός ότι μπαίνει στο μικροσκόπιο της καπιταλιστικής ασυδοσίας μια πολύ συγκεκριμένη μόνο κοινωνία. Και να δεχτώ ότι αυτή η κοινωνία είναι μεν μια από τις οικονομικά πιο προηγμένες, υπακούοντας η ίδια αρκετά καλά στους νόμους του σύγχρονου καπιταλισμού και χαράζοντας γραμμές πολιτικής προς εφαρμογή για το σύνολο της Ευρωπαϊκης Ένωσης. Αλλά πολύ φοβάμαι ότι ο αχαλίνωτος καπιταλισμός έχει διεισδύσει πλέον σε κάθε γωνιά του πλανήτη, καθιστώντας τα πάντα προϊόντα προς κατανάλωση, όλα επιτρεπτά στο βωμό του κέρδους, με μέσα όχι πάντα θεμιτά, με μοναδικό όραμα και αποκλειστική επιδίωξη την υλική «ανάπτυξη» και «πρόοδο», την υποταγή όλων των βαθύτερων αναγκών του ανθρώπου στην καταναλωτική προτεραιότητα. Και το χειρότερο, δε διαφαίνονται στον ορίζοντα ουσιαστικές αντίρροπες δυνάμεις, ούτε καν οι επονομαζόμενες «αριστερές», απ΄ τις οποίες αν μη τι άλλο θα είχε κανείς τέτοιου είδους προσδοκίες, δε δείχνουν δείγματα μιας άλλης γραφής!

Τροφή για σκέψη από τον Ζ. Μπάουμαν

Τροφή για σκέψη οι ακόλουθες γραμμές απ΄ το βιβλίο «Ρευστοί καιροί. Η ζωή την εποχή της αβεβαιότητας» του Ζίγκμουντ Μπάουμαν, παραμονή μάλιστα μιας ακόμη εκλογικής αναμέτρησης και εν εξελίξει μιας οξύτατης μεταναστευτικής κρίσης στη γειτονιά της Ευρώπης. Κείμενο γραμμένο αρκετά χρόνια πριν, το 2007, τόσο επίκαιρό και τόσο εύστοχο, όμως, στην ανάλυση της πολιτικής και κοινωνικής κατάστασης στον 21ο αιώνα, παγκοσμίως:

«Τα μηνύματα που εκπέμπονται από τους χώρους της πολιτικής εξουσίας προς τους εύπορους αλλά και προς τους δύσμοιρους παρουσιάζουν την "αύξηση της ευελιξίας" ως τη μοναδική θεραπεία για την ήδη αφόρητη ανασφάλεια. Έτσι, προδιαγράφουν την προοπτική της ακόμη μεγαλύτερης αβεβαιότητας, την ακόμη μεγαλύτερη ιδιωτικοποίηση των προβλημάτων, την ακόμη περισσότερη μοναξιά [...]. Η δυνατότητα της υπαρξιακής ασφάλειας βασισμένης σε συλλογικά θεμέλια αποκλείεται και έτσι δεν προσφέρεται κανένα κίνητρο για αλληλέγγυες δράσεις. Αντίθετα, ενθαρρύνονται οι ακροατές τους να εστιάσουν στην ατομική τους επιβίωση με τον τρόπο του "ο καθένας για τον εαυτό του και άσε τους άλλους να πνίγονται", σε έναν αθεράπευτα κατακερματισμένο, εξατομικευμένο και έτσι περισσότερο αβέβαιο και απρόβλεπτο κόσμο.

»Η υπαναχώρηση του κράτους από λειτουργίες πάνω στις οποίες βασίζονταν τα αιτήματά του για νομιμοποίηση κατά το μεγαλύτερο μέρους του προηγούμενου αιώνα ξανανοίγει διάπλατα το ζήτημα της νομιμοποίησης. Μια νέα συμφωνία πολιτών [...] δεν μπορεί προς το παρόν να οικοδομηθεί με τον τρόπο που γινόταν έως πρόσφατα: μέσω της διασφάλισης της συνταγματικής προστασίας απέναντι στις ιδιοτροπίες της αγοράς, μιας αγοράς διαβόητης για τις καταστροφές που επιφέρει στην κοινωνική θέση των ατόμων και την υπονόμευση των δικαιωμάτων για κοινωνικό κύρος και προσωπική αξιοπρέπεια. Η ακεραιότητα του πολιτικού σώματος στην υφιστάμενη κοινή μορφή του εθνικού κράτους είναι σε δυσχερή θέση. Έτσι, υπάρχει η επείγουσα ανάγκη και αναζητείται μια εναλλακτική μορφή νομιμοποίησης του κράτους.

»Με βάση όσα συζητήθηκαν παραπάνω, δεν αποτελεί έκπληξη ότι μια εναλλακτική μορφή νομιμοποίησης της κρατικής εξουσίας και ένα άλλο πρότυπο πολιτικής προς όφελος των νομοταγών πολιτών αναζητείται σήμερα στην υπόσχεση του κράτους να προστατεύσει τους πολίτες του απέναντι στους κινδύνους για την προσωπική ασφάλεια. Το φάσμα της κοινωνικής υποβάθμισης, εναντίον του οποίου το κοινωνικό κράτος ορκίστηκε να ασφαλίσει τους πολίτες, έχει αντικατασταθεί με την πολιτική φόρμουλα του "κράτους της προσωπικής ασφάλειας" από απειλές όπως ένας ασύδοτος παιδεραστής, ένας κατ΄ επανάληψη δολοφόνος, ένας παρενοχλητικός ζητιάνος, ένας κακοποιός, ένας κυνηγός, ένας δηλητηριαστής, ένας τρομοκράτης ή ακόμα καλύτερα από όλες αυτές τις απειλές συγκεφαλαιωμένες στην φιγούρα ενός παράνομου μετανάστη, εναντίον του οποίου το σύγχρονο κράτος στις πιο πρόσφατες ενσαρκώσεις του υπόσχεται να υπερασπιστεί τα υποκείμενά του».

Ταξίδι = νέα πρόσωπα, τοπία, ιστορίες, νοοτροπίες, γεύσεις, αρώματα...

Η αξία των ταξιδιών σε νέους προορισμούς είναι αδιαπραγμάτευτη. Αρκεί να σκεφτεί κανείς την επιστροφή έχοντας «γεμάτες» βαλίτσες με πρωτόγνωρες παραστάσεις, πρόσωπα, τοπία, ιστορίες, νοοτροπίες και φυσικά γεύσεις. Μετά από κάθε τέτοιο ταξίδι έχεις σίγουρα διευρύνει περισσότερο τους ορίζοντές σου, βλέπεις με άλλο μάτι τον κόσμο, είσαι ίσως κατά τι άλλος άνθρωπος!

Έχοντας με διάφορες αφορμές υποψιαστεί ότι το Μεξικό ως προορισμός είναι σε θέση να εκπληρώσει τις περισσότερες απ΄ αυτές τις δυνατότητες, βρεθήκαμε λοιπόν στη χώρα της βορειοκεντρικής Αμερικής. Και η χώρα γρήγορα μας αποκάλυψε τις πολύχρωμες εικόνες της, την ποικιλία των τοπίων της, την πλούσια ιστορία της και πρώτα απ΄ όλα τους φιλόξενους και ευδιάθετους ανθρώπους της. Ευδιάθετους μάλιστα παρά τις δυσκολίες που είχε να μας διηγηθεί η ιστορία τους, τα τελευταία κεφάλαιά της πιο συγκεκριμένα. 

Γιατί μια μακραίωνη ιστορία πολιτισμού των ιθαγενών τερματίστηκε τόσο βίαια, με τόση αιματοχυσία όταν τον 16ο αιώνα οι Ισπανοί εξερευνητές θαμπώθηκαν από την αφθονία των φυσικών πόρων του Νέου Κόσμου και δεν άργησαν να την ορεχθούν. Με αποτέλεσμα οι ιθαγενείς να βρεθούν για κακή τους τύχη εξανδραποδισμένοι και οι ναοί τους κατεστραμμένοι. Οι κατακτητές φρόντισαν, βέβαια, γρήγορα πάνω στα ερείπια να υψώσουν τις εκκλησίες τους και επέβαλαν τη νέα θρησκεία (μόνο ως θρησκεία αντιλαμβάνονταν το εκκλησιαστικό γεγονός, και δυστυχώς ακόμη και σήμερα η Δύση), καμωμένοι τους πολιτισμικά ανώτερους.

Σχεδόν διακόσια χρόνια μετά την επίσημη ανεξαρτησία της χώρας το 1821 (κοίτα σύμπτωση!) έχουν αλλάξει πολλά πράγματα. Και την επανάσταση για την ανεξαρτησία ακολούθησαν πολυάριθμοι αγώνες για περισσότερη αξιοπρέπεια, κυρίως για τους πολλούς μη έχοντες, οδηγώντας τη χώρα σε θέση να αξιώνει ένα καλύτερο μέλλον αξιοποιώντας τις δυνατότητές της, ανθρώπινων και φυσικών πόρων - οι ρυθμοί ανάπτυξης του Μεξικού είναι αξιοσημείωτοι.

Στην ερώτηση για το πώς βλέπουν σήμερα τους Ισπανούς, τους άλλοτε αποικιοκράτες δυνάστες τους, απαντάει ο ξεναγός πως αυτό ανήκει στην ιστορία, δε μνησικακούμε αλλά δεν ξεχνάμε κιόλας. Και πράγματι οι άνθρωποι έχουν καταφέρει να συνδυάσουν σε μεγάλο βαθμό την προαποικιοκρατική με την μετααποικιοκρατική εποχή, προσπαθώντας να αναδείξουν την μεν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο και να ενσωματώσουν όσο το δυνατόν περισσότερα στοιχεία της στη μάλλον επικρατούσα δε.

Βέβαια δεν είναι όλα και τόσο ρόδινα και μπορεί απ΄ τη μία ο ξεναγός περήφανα να μας διαβεβαίωσε πως μια στοιχειώδης πρόνοια εξασφαλίζει ότι κάνεις δεν πεινάει, αλλά απ΄ την άλλη δε δυσκολεύεται να διακρίνει κανείς οξυμένες κοινωνικές ανισότητες. Χωρίς τη διάθεση για εκτενή ανάλυση εδώ, μπορεί κυρίως να εντοπιστεί η ρίζα του κακού σε κάτι γνώριμο... διεφθαρμένους πολιτικούς! Και όπως συμβαίνει με το απελεύθερο από τον οθωμανικό ζυγό ελληνικό κράτος, έτσι και στο απελεύθερο από τη δυτική αποικιοκρατία μεξικανικό κράτος οι θεσμοί του δε φαίνεται να είναι σε θέση να εξασφαλίσουν επιτυχώς τη διευρυμένη κοινωνική ευημερία και δικαιοσύνη. 

Αναρωτιέμαι τελικά και παρά τα αξιοσημείωτα νούμερα ανάπτυξης που αναφέρω λίγες γραμμές παραπάνω: Θεσμοί, συστήματα και μέθοδοι δανεικοί τελείως από τη Δύση, είτε έπειτα από αναγκαστική επιβολή της μίμησης είτε έπειτα από εθελοντική παραίτηση από κάθε δημιουργική ετερότητα (βλ. τη δική μας περίπτωση), δίχως κανένα προβληματισμό για προσαρμογή στις ιδιαιτερότητες της εκάστοτε κοινωνίας, μπορούν άραγε να οδηγήσουν στο ζηλευτό επίπεδο ζωής της Δύσης ή είναι καταδικασμένοι εξ αρχής να αποτυγχάνουν; Δίχως μια θεωρητική αποτυχία αλλά με θύματα μέλη αυτών των ίδιων των κοινωνιών...