Νόημα ζωής και ανοησία εξουσίας

Πάει ένας μήνας απ΄ όταν φύσηξα για ακόμη μια χρονιά τα κεράκια στην τούρτα κι ως συνήθως τέτοιες αφορμές προσφέρονται για αναστοχασμό ως προς το πού βρίσκεσαι, πώς έφτασες έως εδώ και πώς πορεύεσαι! Είναι τα άτιμα τα κεράκια πλέον των σαράντα και ίσως σε αυτή την ηλικία σε πιάνει πιο έντονα η ανάγκη να αναστοχαστείς! 

Τα φετινά μου γενέθλια με βρήκαν ούτως ή άλλως χωρίς ιδιαίτερα κέφια έχοντας τη σκέψη μου στην άρρωστη αδερφή μου στα πάτρια. Άσχημο αίσθημα να μην μπορείς να είσαι άμεσα εκεί σε αγαπημένους ανθρώπους όταν θα το χρειάζονταν και θα το χρειαζόσουν κι εσύ ακόμη περισσότερο. Σκληρό το τίμημα του να είσαι ξενιτεμένος, ακόμη κι αν απέχεις μερικές ώρες μόνο αεροπορικώς. Γεγονός είναι ότι έχεις φτιάξει αλλού τη ζωή σου με όλες τις υποχρεώσεις και την καθημερινότητα, και κάτι τέτοιες στιγμές είναι που το συνειδητοποιείς αυτό καλύτερα από ποτέ.

Η σκέψη όμως ευτυχώς ταξιδεύει πιο εύκολα, κι όταν απλά είναι επιθυμητό να την κατευθύνεις προς μονοπάτια ικανά να δώσουν κουράγιο κι ελπίδα, τότε προσωπικά δεν έχω άλλο παρά να ανοίξω ένα κατάλληλο βιβλίο. Κι άντε τώρα να βρεις αυτό που ψάχνεις! Πάλι καλά που φροντίζω να έχω πολλά εφόδια στη βιβλιοθήκη για κάθε περίσταση... χαχα! 

Αυτή τη φορά δεν άργησα να καταλήξω σε ένα βιβλίο που κρατάει τη θέση του εκεί από τον καιρό της καταραμένης ακόμη πανδημίας, όταν απεγνωσμένα ήμασταν υπό εντονότερες συνθήκες αναζήτησης νοήματος. Θυμάμαι σαν χθες την αναφορά που γίνεται σε αυτό στο πλαίσιο ενός πολύ ενδιαφέροντος podcast με τον εξαιρετικό, εκλιπόντα δυστυχώς πλέον ψυχολόγο της λεγόμενης «θετικής ψυχολογίας» Αναστάσιο Σταλίκα. Κάπου εκεί κι ανάμεσα σε πολλά άλλα, ακούω για πρώτη φορά για «Το νόημα της ζωής» του Βίκτωρος Ε. Φράνκλ κι ενώ με την επόμενη ευκαιρία το προμηθεύομαι, δεν έρχεται ο καιρός του μέχρι πρότινος. 

Ο συγγραφέας είναι επιζών στρατοπέδων συγκέντρωσης της ναζιστικής Γερμανίας και στο πρώτο μέρος του εν λόγω πονήματος περιγράφει με αποκαρδιωτικό τρόπο τα απάνθρωπα βάσανα που κλήθηκε να βιώσει στα κολαστήρια αυτά. Με απέριττη γραφή, περιγράφει την κλίση του και την εργασία του στην επιστήμη της ψυχολογίας πριν φυλακιστεί εκεί, λόγος εν μέρει για τον οποίον, όπως εξηγεί σταδιακά, βρίσκει το απίστευτό κουράγιο, τη δύναμη κι εν τέλει το νόημα εκεί που όλα φαντάζουν, όχι άδικα, απολύτως μάταια. Άλλος λόγος είναι σαφώς η αγάπη κι η προσμονή του να ξανασυναντήσει την αγαπημένη του. 

Χωρίς ξεχωριστά αφηγηματικά μέσα ή συγγραφική εκφραστική, παρά με την ίδια την ουσία των περιγραφόμενων και συμπερασμάτων του, καταφέρνει ο συγγραφέας με τρόπο μαγικό να πείσει και τον πιο δύσπιστο αναγνώστη ότι όταν ξέρεις το γιατί βρίσκεις το πώς, τους λόγους δηλαδή να αντέξεις τις πλέον αντίξοες συνθήκες ζωής. Φυσικά και πρόκειται για ένα ανάγνωσμα που αξίζει να μελετήσει κανείς, είτε βρίσκεται υπό κρίση είτε όχι, κι όπως λέει ο ίδιος στην εισαγωγή του 1992 για τη μεγάλη επιτυχία της κυκλοφορίας του, μάλλον υπάρχουν πολλοί συνάνθρωποί μας σε αναζήτηση νοήματος που ελκύονται από ένα βιβλίο με τέτοιο τίτλο!

Νόημα ζωής και σοφία λοιπόν που ποτέ δεν είναι αργά να αναζητηθούν, ή που θα περίμενε κανείς να έχουν τουλάχιστον απασχολήσει τον άνθρωπο καθώς μεγαλώνει σε ηλικία και λέμε πως ωριμάζει. Λέμε ακόμη συχνά πως φτιάχνεται, αναζητώντας σε αυτόν τις υλικές αποδείξεις της επιτυχίας του. Προσφέρεται, όμως, ο κόσμος μας σήμερα για ουσιαστικότερες αναζητήσεις; Υπάρχει κάτι πέρα του κέρδους και της ιδιοτέλειας γύρω από τα οποία περιστρέφονται σχεδόν όλα; Υπάρχει κάτι βαθύτερο για το οποίο αξίζει να αφιερωθεί κανείς; Ή μήπως η κατίσχυση της ευκολίας και η λογική της ήσσονος προσπάθειας, στις οποίες μάλιστα σταδιακά μας εθίζει πλέον και η νέα εξελιγμένη τεχνολογία, το κάνουν αυτό ακόμη πιο μάταιο; 

Ερωτήματα που δεν ξέρω πόσο εύκολα μπορούν να απαντηθούν θετικά τη στιγμή που σχεδόν όλες οι αξίες και οι σταθερές της παιδείας με την οποία μεγαλώσαμε μοιάζουν να καταρρέουν και να μην μπορεί να βρεθεί εύκολα άξιος πρεσβευτής και εγγυητής αυτών. Θεσμοί υπονομεύονται και με κάθε ευκαιρία γίνεται και στον πιο ανυποψίαστο σαφές, σε αντίθεση με τις διακηρύξεις και την τάξη πραγμάτων στην οποία θέλαμε να βασίσουμε τον κόσμο μας μετά τους πολέμους του περασμένου αιώνα, ότι αυτό που επικρατεί είναι η δύναμη του ισχυρού.

Δεν έχω απαντήσεις σε αυτή την κατάσταση στην οποία διολισθαίνουμε κι οι ελπίδες μου συρρικνώνονται ακόμη περισσότερο όταν ακόμη και τα τελευταία κάστρα αντίστασης σε αυτή τη λογική καταρρέουν. Εντάξει, δεν είμαστε τόσο αφελείς να πιστεύουμε ότι ο αθλητισμός και οι αθλητικές διοργανώσεις έχουν μείνει απρόσβλητες από το γεγονός ότι όλα μετρούνται με όρους κέρδους. Αλλά τουλάχιστον τηρούνταν τα προσχήματα και οι κανόνες των σπορ ίσχυαν για όλους το ίδιο σε υψηλές διοργανώσεις, κι αυτό ήταν που με κόπο διδάσκαμε στα παιδιά μας. 

Μα τι εννοώ; Αυτές τις μέρες δεν μπορώ να κρύψω το θυμό μου για το σκάνδαλο στο υπό εξέλιξη μουντιάλ στη Βόρεια Αμερική που σαν κακόγουστο αστείο γίναμε μάρτυρες. Ένας πολύτιμος παίχτης της εθνικής ομάδας των ΗΠΑ έχει δεχτεί κόκκινη κάρτα και ως εκ τούτο σύμφωνα με το γνωστό κανονισμό θα έπρεπε να αποκλειστεί από τον επόμενο αγώνα. Κανονικά, γιατί εν προκειμένω η FIFA δεχόμενη άμεσα πιέσεις από τον Τραμπ αναιρεί τον αποκλεισμό και ο παίχτης εμφανίζεται ατιμώρητος στην ενδεκάδα!

Εντάξει, από τον Τραμπ δε θα περίμενε κανείς κάτι άλλο. Και από το διεφθαρμένο Ινφαντίνο της FIFA επίσης όχι. Αλλά δεν υπάρχει από κει και πέρα τίποτα θεσμικό που να προστατεύει την αθλητική διοργάνωση από τις προθέσεις του εκάστοτε ισχυρού ηγέτη;

Για την ιστορία, ο αγώνας εξελίχθηκε, με τη συμμετοχή του τιμωρημένου Φολαρίν Μπάλογκαν, σε φιάσκο για τις ΗΠΑ, που δέχτηκαν 4 γκολ, που δεν κατάφερε η ανεξάρτητη επιτροπή της FIFA να αναιρέσει! Αλλά πολύ μικρή σημασία έχει εν τέλει αυτό και η ζημιά έγινε με τον Αμερικανό πρόεδρο να λερώνει ακόμη κι αυτό.

Δεν πάει πολύς καιρός που ο τελευταίος γιόρτασε επίσης τα ογδοηκοστά του γενέθλια και θα πρέπει να είναι πολύ περήφανος για τα κατορθώματά του. Δε θα πρέπει να είναι άλλωστε τυχαίο που η 250η επέτειος της διακήρυξης της αμερικανικής ανεξαρτησίας βρήκε αυτόν ως 45ο πρόεδρο. Μεγάλη τύχη για τις ΗΠΑ και τον κόσμο όλο!

Ας κλείσω με ένα απόσπασμα ενός πραγματικού οραματιστή και εμπνευστή της αναζήτησης της βαθύτερης ουσίας και του νοήματος της ζωής:

«Ἐμᾶς μᾶς ἔθρεψε ἡ μαγεία τῆς ἄμμου· ἄλλοι ἴσως θὰ σκάψουν ἐκεῖ γιὰ πετρέλαιο καὶ θὰ πλουτίσουν ἀπὸ τὴν πραμάτεια τους. Μὰ θά 'ναι πιὰ πολὺ ἀργά. Γιατὶ οἱ ἀπαγορευμένες συστάδες μὲ τὶς φοινικιές ἢ ἡ παρθένα σκόνη τῶν κοχυλιῶν μᾶς ἔχουν ἤδη χαρίσει τὸ πιὸ πολύτιμο: δὲν εἶχαν να δώσουν παρά μονάχα τὴ θέρμη μιᾶς ὥρας, κι αὐτὴ τὴ θέρμη τὴ ζήσαμε ἐμεῖς.»

Γη των ανθρώπων, Αντουάν ντε Σαιντ-Εξυπερί 

 

 

Και ως μουσική υπόκρουση αφήνω εδώ και κάτι ακόμη που μου ήρθε τώρα. Καλό καλοκαίρι!

 

«Ο εφιάλτης της Περσεφόνης» των Γκάτσου και Χατζιδάκι