Κοινωνικότητα και μοναξιά την εποχή του Facebook

Λίγες μέρες πριν στο πλαίσιο μιας διημερίδας για θέματα Ηθικής στην Τεχνητή Νοημοσύνη παρέστην σε μια πολύ ενδιαφέρουσα διάλεξη με τίτλο "Fairness in Social Media" κατά την οποία ο καθηγητής του Hochschule für Politik München an TUM (Τμήματος Πολιτικών Σπουδών του τεχνικού πανεπιστημίου Μονάχου) κ. Jürgen Pfeffer ήγειρε πολλά ερωτήματα για το ρόλο των λεγόμενων Μέσων Κοινωνικής Δικτύωσης στις σύγχρονες κοινωνίες. Αποτελέσματα σχετικών ερευνών δείχνουν μια όχι πάντα ουδέτερη στάση από πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης, κάνουν βάσιμες τις υποψίες για εκούσια ή ακούσια υποκίνηση συγκεκριμένων τάσεων (όπως π.χ. ψευδείς ειδήσεις), φέρνουν στο φως για μια ακόμη φορά την κατάχρηση των προσωπικών δεδομένων των χρηστών και, εν τέλει, κάνουν παραδεκτό το γεγονός ότι αλλάζουν ουσιαστικά τον τρόπο επικοινωνίας και τα αντανακλαστικά μας.

Παρά την όχι άδικη ως εκ τούτου κριτική που τους ασκείται, τέτοιες πλατφόρμες όπως το Facebook ή το Twitter ανθούν εντυπωσιακά, με αμελητέες αρνητικές διακυμάνσεις κατά καιρούς. Ποιο είναι λοιπόν το μυστικό της επιτυχίας τους; Μα όχι άλλο από την ανθρώπινη ανάγκη για κοινωνικότητα. Ο άνθρωπος είναι ως γνωστόν κοινωνικό-πολιτικόν ον, θέση διαπιστωμένη από αρχαιοτάτων κιόλας χρόνων.

Σήμερα που καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε μια πρωτόγνωρη για την εποχή μας πανδημία, τα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης μοιάζουν να είναι τα μόνα τα οποία μας επιτρέπουν χωρίς περιορισμούς την πολυπόθητη επικοινωνία με άλλα μέλη της κοινωνίας μας. Πράγματι, όταν στην πρόκληση της ανεξέλεγκτης μετάδοσης του ύπουλου ιού, η κοινωνική απομόνωση φαντάζει ως η μόνη δυνατότητα ανάσχεσής του, δε μένουν πολλά περιθώρια επαφής με τον «έξω» κόσμο παρά μέσω της οθόνης ενός κινητού ή ενός υπολογιστή - καλή ώρα.

Τραγική ειρωνεία αυτά τα ίδια μέσα να είναι εκείνα τα οποία έχουν δεχτεί τη δριμεία κριτική για αλλοίωση των ανθρώπινων σχέσεων και στρεβλή κοινωνικότητα ανίκανη να υποκαταστήσει τις πραγματικές σχέσεις! Αν θέλουμε όμως να είμαστε ειλικρινείς, καλά θα κάνουμε να παραδεχτούμε αυτήν την αλλαγή, μήπως κι έτσι καταφέρουμε να τη διαχειριστούμε καλύτερα προς όφελός μας. Μια αλλαγή μάλλον εξαιτίας μιας μετατόπισης της συνολικότερης κουλτούρας που οι νέες τεχνολογίες έχουν επιφέρει. Ο λόγος για μια κουλτούρα όπου κυριαρχεί η λογική της "show business", των εντυπώσεων και του φαίνεσθαι που μπορεί επιμελώς να κατασκευάσει κανείς στα μέτρα του, της αποθέωσης του ατόμου-καταναλωτή-θύματος αυτών των εντυπώσεων, της μεγάλης ταχύτητας με την οποία εκτιθέμεθα σε τεράστιο όγκο πληροφοριών, πρακτικά αδύνατο να επεξεργαστούμε δεόντως.

Σε αυτό το τοπίο αναπόφευκτα έρχονται στο νου οι οξυδερκείς παρατηρήσεις που τριανταπέντε χρόνια πριν τολμούσε ο Neil Postman ενόψει της κατίσχυσης των ηλεκτρονικών μέσων, της τηλεόρασης τότε κυρίως φυσικά. Στον πρόλογο του Διασκέδαση Μέχρι Θανάτου, ο δημόσιος λόγος στην εποχή του θεάματος (Amusing Ourselves to Death: Public Discourse in the Age of Show Business, 1985) σημειώνει συγκρίνοντας τις δυο γνωστές δυστοπίες 1984 του George Orwell και Brave New World του Aldous Huxley:

«Τον Orwell τον φόβιζαν οι άνθρωποι που θα απαγόρευαν τα βιβλία. Το Huxley τον φόβιζε το γεγονός ότι δεν θα υπήρχε

λόγος να απαγορευτεί ένα βιβλίο γιατί δεν θα βρισκόταν άνθρωπος πρόθυμος να διαβάσει. Ο Orwell φοβόταν εκείνους που θα μας στερούσαν την πληροφόρηση. Ο Huxley φοβόταν εκείνους που θα μας υπερπληροφορούσαν τόσο ώστε να καταντήσουμε πλάσματα παθητικά και εγωιστικά. Ο Orwell φοβόταν ότι η αλήθεια θα φυλασσόταν μυστική. Ο Huxley φοβόταν ότι η αλήθεια θα πνιγόταν σε έναν ωκεανό σύγχυσης. Ο Orwell φοβόταν ότι θα αναπτύσσαμε πολιτισμό υποτέλειας. Ο Huxley φοβόταν ότι θα αναπτύσσαμε πολιτισμό κοινοτοπίας ασχολούμενοι μόνο με δραστηριότητες αντίστοιχες του orgy porgy*, του centrifugal bumblepuppy** και των αισθησιακών ταινιών. [...] Με λίγα λόγια, ο Orwell φοβόταν ότι θα μας καταστρέψουν αυτά που μισούμε. Ο Huxley φοβόταν ότι θα μας καταστρέψουν αυτά που αγαπάμε. Το βιβλίο αυτό εξετάζει την πιθανότητα του να έχει δίκιο ο Huxley, όχι ο Orwell».
*όρος που χρησιμοποιείται από το Huxley για την περιγραφή μιας τελετουργίας τύπου ομαδικού οργίου
**επίσης όρος του Huxley για φουτουριστικό παιδικό παιχνίδι

Και μιλώντας για δυστοπίες, πείτε μου τώρα πώς ακούγεται η ιδέα ενός Υπουργείου Μοναξιάς στη Μεγάλη Βρετανία με σκοπό την αντιμετώπιση μιας «θλιβερής πραγματικότητας της σύγχρονης ζωής» ανησυχητικά μεγάλης μερίδας πολιτών, αν όχι παρμένη από τέτοιου τύπου δυστοπικά μυθιστορήματα; Γεγονός είναι, ωστόσο, ότι περίπου εννέα εκατομμύρια πολίτες της Μεγάλης Βρετανίας (πάνω από ένας στους οκτώ) δηλώνουν ότι νιώθουν κάποιες ή όλες τις στιγμές της ημέρας μοναξιά με ό,τι αυτό συνεπάγεται: κίνδυνος για την υγεία του ατόμου συγκρίσιμος με το κάπνισμα δεκαπέντε τσιγάρων ημερησίως και σε συλλογικό επίπεδο κόστος δεκάδων δισεκατομμυρίων για την οικονομία.^[1] Άλλη έρευνα σε αμερικανικό δείγμα καταδεικνύει επίσης την ανησυχητική διάσταση του προβλήματος, με τη νεότερη γενιά (18 έως 22 ετών - η λεγόμενη "Generation Z") να πάσχει περισσότερο από κάθε άλλη.^[2]

Γιατί, αλήθεια, νιώθει τόση μοναξιά η Generation Z, η πλέον εξοικειωμένη με την τεχνολογία γενιά; Πρόκειται για μια ερώτηση που διερευνά η Alice Aedy, μια νεαρή Βρετανίδα σκηνοθέτιδα, στο σύντομο ντοκιμαντέρ της Disconnected, βασισμένο σε ανώνυμες τηλεφωνικές μαρτυρίες νέων που ενδιαφέρθηκαν να επικοινωνήσουν για το θέμα τους το 2018, οπότε και ανακοινώθηκαν τα σχέδια της βρετανικής κυβέρνησης για τη σύσταση ενός αρμόδιου υπουργείου:

Αν και τις περισσότερες φορές προτιμώ να κλείνω με ένα αισιόδοξο μήνυμα, αυτό το βίντεο, η αλήθεια είναι, με άφησε μετέωρο ως προς τη μοναξιά για το σύγχρονο άνθρωπο. Ας περιοριστώ οπότε αυτή τη φορά στο ότι σε πείσμα της επικρατούσας κουλτούρας αξίζει κανείς να επενδύει στις ουσιαστικές ανθρώπινες επαφές, ακόμη κι αν η εκ του σύνεγγυς επαφή επιφυλάσσει εκπλήξεις, άλλοτε ευχάριστες, άλλοτε όχι και τόσο, που όμως αυτό αποτελεί άλλωστε και την πρόκληση και το οποίο δε γίνεται να προσδοκούμε να κάνει καλύτερα η τεχνολογία. Κι ας μην το λησμονήσουμε αυτό όταν με το καλό τελειώσει όλο αυτό που ένας ιός με όψη ωσάν βασιλικής κορόνας έλαχε να μας προκαλέσει τη φετινή άνοιξη!

1. https://www.ageuk.org.uk/globalassets/age-uk/documents/reports-and-publications/reports-and-briefings/active-communities/rb_dec17_jocox_commission_finalreport.pdf?mod=article_inline
2. https://www.multivu.com/players/English/8294451-cigna-us-loneliness-survey/?mod=article_inline



--
Κι εδώ όπως πρωτοδημοσιεύτηκε στο bavariagr.de.

Πόλεμος: αναγκαίο κακό;

Όταν τον Αύγουστο του 2014 επισκέφτηκα για πρώτη φορά τα μικρασιατικά παράλια παρέα με ντόπιο Τούρκο φίλο, μου έμεινε μια γλυκόπικρη γεύση μετά την επιστροφή. Από τη μία, η εγκαρδιότητα της φιλίας που μας οδήγησε άλλωστε να κάνουμε μαζί διακοπές στα μέρη του, πανάρχαιες ελληνικές εστίες που πάντα ήθελα να επισκεφτώ. Από την άλλη, η επί τόπου γνωριμία με έναν περίγυρο που με φωτεινές εξαιρέσεις δε με έβλεπε με το πιο θετικό μάτι μόλις μάθαινε ότι είμαι από την άλλη πλευρά του Αιγαίου. Και αυτό σε αντίθεση με την οικειότητα που μπορεί να τους προκαλούσε η φυσιογνωμία μου. Ο φίλος βρέθηκε συχνά σε αμηχανία στην προσπάθειά του να μη μας κάνει να νιώσουμε άσχημα κι εγώ αναρωτήθηκα έκτοτε πολλές φορές για το υπάρχον κλίμα.

Μάλλον δεν έπεσα έξω όταν έγραφα τότε ότι το εχθρικό κλίμα καλά εξυπηρετεί τους όποιους άρχοντες αποστρέφοντας την προσοχή από τη αδυναμία διαχείρισης των εσωτερικών τους. Είναι πλέον γνωστό ότι αν κάτι ευθύνεται για τα πάμπολλα δεινά του προηγούμενου αιματηρού αιώνα δεν είναι παρά ο εθνικισμός. Και σήμερα κυβερνήτες όπως ο Ερντογάν επιβεβαιώνουν πλήρως τον τύπο του αυταρχικού άρχοντα που προκλητικά με προμελετημένα βήματα επιδιώκει να αναλάβει ρόλο ηγεμονικό στη γεωστρατηγική σκακιέρα της περιοχής, τι κι αν αυτό προσκρούει στο διεθνές δίκαιο, σε υπογεγραμμένες συνθήκες κτλ. Μπρος στα γεωστρατηγικά αυτά συμφέροντα και τους γεωφυσικούς πόρους που υπόσχονται, τι ψυχή θα έχουν τα θύματα μιας ένοπλης σύγκρουσης, μωρέ; Όσο για την ανθρώπινη αξία κατά αυτόν (χωρίς φυσικά να παραβλέπω άλλους ηγέτες του λόγου τους), μην πας μακριά, σκέψου πόσο εκβιαστικά χρησιμοποιεί τα εκατομμύρια των προσφύγων και μεταναστών εντός των συνόρων του. Για να μην αναφέρω την υπόθεση της έκδοσης των 8 Τούρκων αξιωματικών...

Πώς βλέπουν, όμως, γενικά οι σύγχρονοι νέοι Τούρκοι τις πολεμικές συγκρούσεις; Πώς τις βλέπουν οι Βορειοαμερικανικοί; Οι Ρώσοι; Ή όποιοι άλλοι νέοι ανά την υφήλιο; Μια έρευνα της Διεθνούς Επιτροπής του Ερυθρού Σταυρού με τίτλο «Millennials on War» έρχεται να δώσει ενδιαφέρουσες απαντήσεις. Με συμμετέχοντες από 16 χώρες του πλανήτη, οι μισές περίπου εκ των οποίων βρίσκονται σε κάποια κατάσταση σύγκρουσης, και ορίζοντας ως Millennials για τις ανάγκες της έρευνας τους νέους από 20 ώς 35 χρονών, περίπου τα τρία τέταρτα (74%) πιστεύουν ότι οι περισσότεροι πόλεμοι μπορούν να αποφευχθούν. Οι απαντήσεις είναι μοιρασμένες για την πιθανότητα να ζήσουν έναν Τρίτο Παγκόσμιο Πόλεμο κατά τη διάρκεια της ζωής τους, με το 47% να τον θεωρεί πιθανό και το 46% απίθανο. Και για την πιθανότητα χρήσης πυρηνικών όπλων στα επόμενα 10 χρόνια, το ποσοστό αυτών που τη θεωρούν πιθανή ανεβαίνει πάνω από το μισό, στο 54%. Επίσης, η πλειοψηφία των συμμετεχόντων έχει ακούσει για τις Συμβάσεις της Γενεύης (54%), πιστεύοντας ότι βοηθούν στην ελάττωση του ανθρώπινου πόνου που προκαλείται από πολέμους και ένοπλες συγκρούσεις (54%) και θεωρώντας κατά συντριπτική πλειοψηφία ότι υπάρχει ανάγκη περαιτέρω επιβολής ορίων (75%).

Ωστόσο, υπάρχουν δυστυχώς και λιγότερο εφησυχαστικές απόψεις στο δείγμα των νέων ανά τον πλανήτη με το 36% να πιστεύει πως θα πρέπει να μπορεί να στερηθεί σε έναν αιχμάλωτο η επικοινωνία με συγγενικά του πρόσωπα — βασικό δικαίωμα υπό το διεθνές δίκαιο. Ή ότι το 41% θεωρεί πως τα βασανιστήρια είναι αποδεκτά σε ορισμένες περιπτώσεις. Ακόμα και όταν τους εξηγήθηκε η Σύμβαση της Γενεύης κατά των Βασανιστηρίων, ένα 37% συνέχισε να πιστεύει ότι υπάρχουν περιπτώσεις στις οποίες ο βασανισμός είναι αποδεκτός.

Λυπάμαι πολύ. Δεν είναι, βέβαια, να απορείς, όταν ο άλλος έχει εξοικειωθεί επί καθημερινής βάσης με την ιδέα του πολέμου. Ούτε όταν ο άλλος που ευτυχώς δεν τον έζησε και για αυτόν ακριβώς το λόγο τον υποτιμά. Όσο κοινότοπο κι αν ακούγεται, για μια ακόμη φορά είναι θέμα παιδείας! Ο θεατρικός συγγραφέας Ιάκωβος Καμπανέλλης το διατύπωσε πιο εύστοχα σε ένα κείμενό του που έτυχε να διαβάσω αυτές τις μέρες με αφορμή την πρόσφατη Διεθνή Ημέρα Μνήμης των Θυμάτων του Ολοκαυτώματος: 

«Οι μεγάλοι πόλεμοι δεν αρχίζουν στα πεδία των μαχών, ούτε οι ολέθριες πολιτικές ιδεολογίες ξεκινούν από μαζικές συγκεντρώσεις σε πλατείες. Αρχίζουν ανύποπτα στους χώρους της καθημερινής μας ζωής, ξεκινούν ακόμη και μέσα απ' το ίδιο μας το σπίτι. Εκεί φωλιάζουν όλα.
Γι' αυτό μόνο με την πίστη σε μια καθημερινή ζωή, που να μας χωράει όλους, απροκατάληπτη και δίκαιη προς όλους, μπορούμε έστω και καθυστερημένα να πετύχουμε αυτό που τόσο προσδοκούσαμε τον Μάιο του 1945: ένα πραγματικό ποτέ πια».

Θα κλείσω μουσικά με ένα τραγούδι, τη φρέσκια εκτέλεση του οποίου μόλις αυτές τις μέρες έτυχε να ακούσω από τους αγαπημένους Πυξ-Λαξ της εφηβείας μου, με τη μουσική υπογραφή του μεγάλου Μίκη Θεοδωράκη και σε στίχους του Τάσου Λειβαδίτη, του ποιητή που μιλάει κατευθείαν στην καρδιά για την ανθρώπινη αλληλεγγύη. Πώς γίνεται να τον αγνοούσα τόσα χρόνια!

 

 

"Black Friday" και μαύρο φίδι που μας έφαγε

Ο ιστορικός του μέλλοντος θα σταθεί σίγουρα απορημένος στην προσπάθειά του να εξηγήσει την προκλητικά υποκριτική συμπεριφορά της σημερινής μας κοινωνίας: να θέλουμε μεν υποτίθεται να αναχαιτίσουμε την αποδεδειγμένη και επείγουσα περιβαλλοντική καταστροφή, αλλά χωρίς να θέλουμε όμως να αλλάξουμε στο παραμικρό τον τρόπο ζωής μας, αυτόν που ουσιαστικά ευθύνεται για αυτή την καταστροφή (δες Climate is changing, why aren't we?).

"Black Friday Future: η Γη προς πώληση, η τελευταία διαθέσιμη!" 
(c) www.westfalen-blatt.de

Και όλο τούτο συνοψίζεται τραγικά, κατά την ταπεινή μου άποψη, στην προχθεσινή ημέρα. Ο λόγος για τη γνωστή σε όλους πλέον αμερικανοφερμένη "Black Friday" που συνέπεσε με μια εκ νέου παγκόσμια συντονισμένη διαδήλωση στο πλαίσιο των "Fridays for Future": η περασμένη Παρασκευή ήταν πράγματι μαύρη κι άραχνη για το περιβάλλον εν όψει αυτού του οργίου κατανάλωσης στο οποίο εκαλείτο πανταχόθεν να συμμετάσχει ο καθένας, αδιαφορώντας για οτιδήποτε άλλο παρά για το προσωπικό του κέρδος. Δε χρειάζεται να επεκταθώ παραπέρα για το αυταπόδεικτο της ουσίας του προβλήματος στο οποίο ο σημερινός πολιτισμός έχει αιχμαλωτίσει ακόμη και ορμητικά ένθερμους νέους υποστηριχτές της προστασίας του περιβάλλοντος. Αρκεί να σκεφτεί κανείς ότι πολλά από τα σχετικά σλόγκαν της προχθεσινής διαδήλωσης μπορεί να ήταν γραμμένα σε χαρτόνια το πίσω μέρος των οποίων θα μαρτυρούσε ότι πρόκειται για πακέτα της Amazon!

Και λέγοντας για ιστορικό, μου έρχεται στο μυαλό η κουβέντα μιας σύγχρονης επιστήμονος του είδους όταν εξηγεί τι την κάνει να αγαπά τη δουλειά της. Η Μαρία Ευθυμίου, λοιπόν, που έχει καταφέρει με τον τρόπο της να κάνει την Ιστορία στο ευρύ κοινό τόσο ελκυστική, εκμυστηρεύεται ότι η σπουδή της Ιστορίας θεωρεί ότι την κάνει πρωτίστως καλύτερο άνθρωπο, δείχνοντας περισσότερη επιείκεια, μη βιαζόμενη να κρίνει τους άλλους, όντας διαλλακτικότερη (δες εδώ).

Το προσπερνώ σχετικά αδιάφορα και ομολογώ ότι το βρίσκω κατά ευφημισμό τη στιγμή που το ακούω, σκεφτόμενος τι αίμα, βία και αδιάκοπη ανθρώπινη πάλη έχει κυρίως να διδάξει η Ιστορία. Και όντως αυτή την αίσθηση αφήνει η ανάγνωση του συγκλονιστικού, βασισμένου εν πολλοίς σε ιστορικά γεγονότα μυθιστορήματος της Διδώς Σωτηρίου «Ματωμένα χώματα» -της Βίβλου της σύγχρονης εξόδου του μικρασιατικού Ελληνισμού, όπως έχει χαρακτηριστεί- που κρατώ αυτές τις μέρες στα χέρια μου (κάλιο αργά παρά ποτέ!). Παρόλα αυτά υποψιάζομαι εν τέλει τι μπορεί να εννοούσε η ιστορικός καθώς συνειδητοποιώ τα μαθήματα θέλησης για τη ζωή που δίνει ο κεντρικός ήρωας, τον πλέον αντιπολεμικό χαρακτήρα του όλου έργου όταν ο ίδιος συλλογίζεται σε σχέση με την ανθρώπινη φύση ότι «θηρίο είν' ο άνθρωπος!», καθώς και επίσης εκτιμώντας σταδιακά όλα εκείνα που εμείς έχουμε την τύχη να μη βιώσουμε σε αντίθεση με τους δύστυχους πρόσφυγες προγόνους μας, τα οποία αλίμονο αν δε γνωρίζουμε.

Θα μου πεις, άλλο Ιστορία κι άλλο Τέχνη και η δημιουργική πένα μιας μυθιστοριογράφου. Ίσως όμως τελικά να χρειάζεται απλά ο κατάλληλος τρόπος, όπως αποδεικνύει και η περίπτωση της κ. Ευθυμίου, για να κάνεις τη μελέτη του παρελθόντος ενδιαφέρουσα. Και πριν το παραλείψω, αυτό ακριβώς πετυχαίνει σε μια ακόμη ταινία ο σκηνοθέτης της «Πολίτικης Κουζίνας» κ. Τάσος Μπουλμέτης, την οποία είχαμε την ευκαιρία να παρακολουθήσουμε στη μεγάλη οθόνη εδώ στο Μόναχο. Στην πρεμιέρα της φετινής Εβδομάδας Ελληνικού Κινηματογράφου είδαμε πώς μπορεί να παντρευτεί δεξιοτεχνικά ένα αθλητικό γεγονός με τη σύγχρονη ιστορία της Ελλάδας και το αποτέλεσμα να είναι αστείο και συγκινητικό, ανάλαφρο και άκρως διδακτικό. Για όλους αυτούς τους λόγους προτείνω ανεπιφύλακτα λοιπόν το «1968».

The climate is changing, why aren't we?

Hey you, out there in the cold
Getting lonely, getting old
Can you feel me?
Hey you, standing in the aisles
With itchy feet and fading smiles
Can you feel me?
Hey you, don't help them to bury the light
Don't give in without a fight

Στίχοι σαν αυτούς των θρυλικών Pink Floyd «παίζαν» στο κεφάλι μου πριν κανά δυο βδομάδες βλέποντας όλον το νέο, κυρίως, κόσμο που ήταν μαζεμένος στη διαδήλωση εδώ στο Μόναχο κατά της κλιματικής αλλαγής παραμονές της συνόδου του ΟΗΕ για το κλίμα στη Νέα Υόρκη και ανήμερα της κατάθεσης της πρότασης της γερμανικής κυβέρνησης συνασπισμού προς την κατεύθυνση προστασίας του. Χαιρόμουν που τους έβλεπα να έχουν βγει στους δρόμους, κάτι που η δικιά μου γενιά είχε πάψει να κάνει, προτιμώντας την κριτική από πληκτρολογίου, αν εξαιρέσω βέβαια τους γραφικούς εξτρεμιστές!

Ο λόγος για διαδήλωση πολύ σοβαρός και αρκούσε μια 16 Σουηδέζα σχεδόν ένα χρόνο πριν να απεργεί μόνη της για αυτόν. Γιατί έκτοτε έχει καθιερωθεί το γνωστό πλέον κίνημα „Fridays for Future“, όλη η σοβαρή επιστημονική κοινότητα σημαίνει όσο πιο έντονα μπορεί τον κώδωνα του κινδύνου, όχι άδικα μεγάλο μέρος της τρέχουσας δημόσιας συζήτησης αφορά το θέμα και τις επιπτώσεις της αλλαγής μπορεί κάποιος σιγά σιγά ήδη να τις γευτεί. Δεν πρόκειται εδώ να κάνω εκτεταμένο λόγο για αυτές, αλλά αναφέρω μόνο ότι το σημερινό προσφυγικό-μεταναστευτικό θέμα, για το οποίο τόσο αδυνατούν να βρουν μια βιώσιμη λύση οι κυβερνώντες της Ευρώπης, ωχριά μπροστά στις ροές που θα προκαλεί η κλιματική αλλαγή στο μέλλον, αν δεν αναχαιτιστεί, σύμφωνα με πρόσφατα επιστημονικά στοιχεία, δες π.χ. εδώ!

Ξαναγυρνώντας στη δική μου γενιά και παραπίσω, είναι βέβαια άξια απορίας η αδράνειά μας τις τελευταίες δεκαετίες, δεδομένου ότι η κατάσταση διαφαίνεται στην καλύτερη περίπτωση οριακή ως προς την επίτευξη του στόχου να μην μπει το περιβάλλον σε μια δίνη μη αναστρέψιμων καταστροφικών αλλαγών. Κι αυτό δεν το μάθαμε μόλις σήμερα! Φαίνεται πως πιστεύαμε ότι θα τα καταφέρουμε συνεχίζοντας ακάθεκτοι τον τρόπο ζωής μας. Ένας τρόπος ζωής κατά τον οποίο επιδίωξη είναι η οικονομική «ανάπτυξη» και το περιβάλλον κι οι φυσικοί πόροι μόνο προς εκμετάλλευση θεωρούνται προκειμένου να καθίσταται δυνατή η παραγωγή-κατανάλωση, με την τελευταία ως μοναδική χαρά ζωής. 

Το πρόβλημα είναι προφανές. Κρυβόμενοι ακόμη και τώρα πίσω από το δάχτυλό μας ή επικροτώντας ηγέτες που μας χαϊδεύουν τα αυτιά ότι μπορούμε να συνεχίσουμε έτσι (ο Τραμπ δηλώνει ότι δεν πιστεύει ότι η κλιματική αλλαγή είναι ανθρωπογενής... λες και ακόμη κι έτσι να ήταν, έχει σημασία!), καταδικάζουμε το μέλλον μας. Και μπορεί βέβαια εμάς να μη μας ενδιαφέρει πραγματικά, αλλά τα παιδιά μας και τα δικά τους παιδιά θα βρεθούν σίγουρα αντιμέτωπα με την κατάσταση που θα τα κληροδοτήσουμε. Μπράβο τους λοιπόν που μας κουνούν το δάχτυλο επιδεικτικά μήπως και το πάρουμε απόφαση να αλλάξουμε ώστε να σωθούμε πλανήτης κι όλοι μας μαζί του! 

 
«Κλιματικοί» διαδηλωτές στο Portland, Oregon των Η.Π.Α
στο πλαίσιο των «Fridays For Future»

«Φυσιολογικοί άνθρωποι!»

«Επιστροφή στην κανονικότητα!», «Μια κυβέρνηση κανονική, που ορκίζεται στο ευαγγέλιο, μια εικόνα που καθησυχάζει τον Έλληνα ψηφοφόρο!», «Επιτέλους! Έλληνες αστοί εκπροσωπούν την χώρα. Φυσιολογικοί άνθρωποι».

Τέτοια κι άλλα παρόμοια πολλά ακούσαμε και διαβάσαμε αυτές τις μέρες μετά τα αποτελέσματα των εθνικών εκλογών και την ανάδειξη της Ν.Δ. σε κυβέρνηση αυτοδυναμίας. Κουβέντες που με φρικάρουν στην προσπάθειά τους να μας πείσουν τι είναι κανονικό και φυσιολογικό και τι όχι. Ετικέτες που υπαγορεύουν στη σκέψη μας τι είναι σωστό και τι όχι, σε ένα παιχνίδι άσπρου-μαύρου. Αφήνοντας να εννοηθεί ότι δεν υπάρχει χώρος για τη διαφορετικότητα, όταν στην ουσία ο σεβασμός στην τελευταία προσδιορίζει την ποιότητα της δημοκρατίας!

Δε θα σταθώ όμως παραπάνω στην κομματικά και ιδεολογικά χρωματισμένη κυνικότητα. Πόσω μάλλον όταν μπαίνουν στο παιχνίδι κοινωνικό-οικονομικές κατηγορίες τύπου «αστός» κτλ. Ο νέος πρωθυπουργός άλλωστε δήλωσε με διάθεση κάθε άλλο παρά διχαστική ότι θα επιδιώξει να είναι για όλους. Ας το ελπίσω λοιπόν, αν και τα δείγματα γραφής με καθιστούν αναπόφευκτα διστακτικό. Γιατί ως κατεξοχήν εκπρόσωπος οικογενειοκρατίας, με ενσωματωμένους κραυγαλέα ακροδεξιούς στο κόμμα σου -και πλέον στην κυβέρνησή σου- και με ανοιχτές δηλώσεις αποδόμησης -περαιτέρω- των εργασιακών, χρειάζεται όπως και να το κάνεις περισσότερη προσπάθεια για να αποδείξεις του λόγου το αληθές!

© Ο...Σατιρικός

Σε μια εκλογική διαδικασία από την οποία ήμασταν οι Έλληνες του εξωτερικού για μια ακόμη φορά αποκλεισμένοι, επικράτησε τελικά ξανά το κόμμα που παρέδωσε την εξουσία πριν από τέσσερα χρόνια στην πολλά υποσχόμενη «πρώτη φορά Αριστερά» (για την οποία οι σκέψεις μου κατά καιρούς εδώ κι εδώ κι εδώ και της οποίας πρέπει όμως να της πιστώσουμε την πολύ ενδιαφέρουσα πρωτοβουλία «Γέφυρες Γνώσεις και Συνεργασίας»). Μακριά από κομματικές παρωπίδες, δεν έχω κανένα λόγο να μην εύχομαι να ανακάμψει η χώρα έτσι που να φαντάζει και ο δικός μας επαναπατρισμός κάποτε δελεαστικός. Βέβαια, η ανάκαμψη μπορεί κάθε φορά να ερμηνευτεί διαφορετικά. Κι ο ίδιος ο Τσίπρας ακόμη και πριν την αποχώρησή του για ανάκαμψη μιλούσε και η αλήθεια είναι ότι κάποια σκέτα νούμερα μπορεί να είναι πειστικά. Ωστόσο, σε καθεστώς χρεοδουλοπαροικίας, σε ευρωπαϊκές συνθήκες που ούτε μετά τις τελευταίες ευρωεκλογές υπόσχονται κάτι καλύτερο και υπό γεωπολιτικές συνθήκες που μόνο ευνοϊκές δεν είναι (μην πας μακριά, δες τι γίνεται στη γειτονιά μας), διατηρώ τις επιφυλάξεις μου.

Υπό τέτοιες συνθήκες είναι ίσως περισσότερο από ποτέ αναγκαίο να χτιστούν και να στεριώσουν ουσιαστικές γέφυρες με την ελληνική Διασπορά! Σε αυτό το πλαίσιο, μακάρι να δρομολογηθεί συντόμως ο εκλογικός νόμος που θα εξασφαλίζει την ψήφο των Ελλήνων του εξωτερικού στη βάση των ενδιαφερουσών προτάσεων της αντίστοιχης συμβουλευτικής επιτροπής.

«Τι βλέπεις σε αυτή την φωτογραφία; Διακοπές; Χαλάρωση; Καφεΐνη; Εγώ βλέπω πλαστικό!»

© Κωνσταντίνος Τσορμπατζίδης

ΥΓ: επηρεαζόμενος από τη πολιτική συζήτηση που διεξάγεται εδώ στη Γερμανία για την περιβαλλοντική κρίση -έστω και καθυστερημένα αλλά με ομολογουμένως εντυπωσιακά θετικές πολιτικές προτάσεις- διαπίστωσα προς απογοήτευσή μου ότι το συγκεκριμένο θέμα ήταν σχεδόν ανύπαρκτο κατά την ελληνική προεκλογική περίοδο. Και λέω σχεδόν γιατί δεν μπορώ να παραβλέψω το New Green Deal του Βαρουφάκη. Σε κάθε περίπτωση βρήκα άκρως εύστοχες τις σκέψεις αυτές εδώ.

Ιστορική μνήμη ως εγγύηση για ένα καλύτερο μέλλον

Σήμερα ο εορτασμός της 74ης επετείου απελευθέρωσης του στρατοπέδου συγκεντρώσεως του Νταχάου. Αυτή η ίδια μέρα επιλέχθηκε, προφανώς για λόγους συμβολισμού, και από το Σύλλογο Ποντίων Μονάχου μαζί με άλλα ποντιακά σωματεία της ευρύτερης περιοχής για μια άλλη εκδήλωση: οικουμενικό μνημόσυνο των εκατό χρόνων από την τελευταία περίοδο της γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου, μεταξύ άλλων χριστιανικών λαών της Ανατολίας και Μικράς Ασίας, ως μια ελάχιστη απόδοση σεβασμού στη μνήμη των εν λόγω θυμάτων. Την καλοργανωμένη εκδήλωση χαιρέτισε μάλιστα με μια σύντομη εισήγηση η διεθύντρια του νεοσύστατου Κέντρου Τεκμηρίωσης για τον Εθνικοσοσιαλισμό στο Μόναχο, κα. Prof. Dr. Mirjam Zadoff, καθώς και ο εντεταλμένος της βαυαρικής κυβέρνησης ενάντια στον αντισημιτισμό, κ. Dr. Ludwig Spaenle. Δικαίωμα στη μνήμη λοιπόν και η ιστορία ως γνώμονας για το μέλλον έτσι ώστε η ανθρωπότητα να μην αντικρίσει ξανά τέτοια εγκλήματα. Τίποτα, όμως, δεν απαλλάσσει το τότε θύμα από αυτή την ίδια ευθύνη! Και το λέω αυτό διαβάζοντας τι τραγικά συμβαίνουν σήμερα στη Λωρίδα της Γάζας...

ΥΓ: για την ιστορία ως φάρσα ρίξε μια ματιά εδώ!

Περί ταυτότητας

Άλλοτε δε θα ήταν έτσι απλά δυνατή η εξ αποστάσεως επαφή. Κι όμως σήμερα, όχι μόνο είναι δυνατή, αλλά και με τρόπο κιόλας άμεσο, τρόπο που μπορεί να μιλήσει στην καρδιά. Είναι ένα από τα κατορθώματα της τεχνολογίας. Αλίμονο αν δεν το παραδεχτώ και επιμένω μόνο στα κακώς κείμενα! 

Κάπως έτσι μέσω του δημοφιλούς μέσου κοινωνικής δικτύωσης μια φίλη από ένα μακρινό όμορφο ελληνικό νησί μπορεί να μου επιστήσει την προσοχή για ένα τραγούδι, το οποίο τυχαίνει να μην είχα υπόψη. Αν και οι δημιουργοί του μου είναι ιδιαιτέρως γνωστοί για το ταλέντο τους, το συγκεκριμένο δε μου λέει τίποτα. Τι την έκανε άραγε να με σκεφτεί και να μου το αφιερώσει; Πατάω την αναπαραγωγή του και δεν αργώ να καταλάβω το λόγο. Πρόκειται προφανώς για μια συνήθη πλέον ιδιότητά μου. Το λέει άλλωστε και το εδώ ημερολόγιό μου!

« [...] 

Δεν έχω πρόβλημα, συνήθισα και εκεί. 

Μα κι όταν έρχομαι, συνέρχομαι κι εδώ. 

Πού νιώθω να ΄μαι πιο καλά, δεν ξέρω. 

Ένα κουστούμι πλύνε-βάλε ταξιδιού 

και μια ζωή διπλή για μοίρασμα. 

Αλλού ψυχή κι αλλού μυαλό. 

Νέες λέξεις έχω μάθει, 

μα δεν ξέρω τι αισθάνονται. 

Κι όσες λέξεις έχω νιώσει, 

με τα χρόνια όλες χάνονται.

Έξω ο ξένος, Ισπανός, ο Τούρκος, ο Έλληνας.

Μέσα ο Άγγλος.

Ένα πράγμα πουθενά, μοιρασμένος.

Κι έχω ένα γιο, άνδρα σωστό, εφτά χρονών.

Για κάθε λέξη ελληνική που του μαθαίνω,

μαθαίνει δυο, να μην τον βλέπουν σαν ξένο. 
[...]» 

Στίχος που αγγίζει σε μια συγκλονιστική ερμηνεία. Και που θίγει το θέμα της ταυτότητας. Ένα θέμα που αναπόφευκτα απασχολεί έναν ξενιτεμένο. 

Δεν πάει πολύς καιρός που μέσα από μια εκδήλωση οργανωμένη από τη Λέσχη Ελλήνων Επιστημόνων είχαμε την ευκαιρία να ακούσουμε περί του θέματος της ελληνικής ταυτότητας από το διακεκριμένο στη Γαλλία καθηγητή κ. Γεώργιο Πρεβελάκη. Θα συνόψιζα το μήνυμα του ομιλητή στην ανθεκτικότητα στοιχείων αυτής της ταυτότητας, ιδιαιτέρως πολύτιμων τον καιρό της κρίσης της (Μετά-)Νεοτερικότητας. Δε μένει φυσικά παρά να τα ανακαλύψουμε οι Νεοέλληνες. Γιατί συμβαίνει δυστυχώς να μας είναι κάποια άγνωστα.

Εξέχον τέτοιο χαρακτηριστικό στοιχείο έχει ανέκαθεν αποτελέσει ο κοσμοπολιτισμός του Έλληνα. Η ικανότητά του εκείνη να «ζυμώνει» τα διάφορα στοιχεία των πολιτισμών με τους οποίους έρχεται σε επαφή και να φέρει καρπούς στα μέτρα των αναγκών του. Πρόκειται για εκείνη την ικανότητά του να συνδιαλέγεται με τόση ευκολία τόσο με τον Ανατολίτη όσο και με το Δυτικό, βρίσκοντας με τον καθένα τις κατάλληλες γέφυρες επικοινωνίας. Αυτή η ιδιότητα μπορεί να υποσχεθεί επιτεύγματα στον ελληνισμό της Διασποράς, πράγμα που αν αυτός συνειδητοποιήσει οφείλει να αναλάβει το ρόλο που του αναλογεί.

Πώς όμως γίνεται αντιληπτή η ελληνικότητα; Και σε ποιο βαθμό είναι αυτή η αντίληψη κοινή για να αποτελέσει και προϋπόθεση για κοινή δράση; Δεν πάει επίσης πολύς καιρός τώρα από μια άλλη εκδήλωση εδώ για τους Έλληνες μετανάστες της BMW, τους λεγόμενους «Gastarbeiter». Με μια πραγματικά εντυπωσιακή προσέλευση που όμοιά της δε βλέπεις εύκολα κατά τ΄ άλλα δρώμενα της ελληνικής κοινότητας, σκέφτεται κανείς ότι, ναι, αυτούς τους ανθρώπους δεν τους ενώνει μια κοινή αντίληψη περί ελληνικότητας παρά κάτι άλλο παραπάνω. Που στην προκειμένη περίπτωση είναι μάλλον οι κοινές αναφορές τους ως Ελλήνων μεταναστών στη συγκεκριμένη αυτοκινητοβιομηχανία με όλες τις δυσκολίες που κλήθηκαν θα αντιμετωπίσουν λόγω της διαφορετικότητά τους κτλ. 

Σήμερα βέβαια οι Έλληνες που καταφτάνουν εδώ έρχονται υπό πολύ διαφορετικές συνθήκες, ευτυχώς, καλούνται ωστόσο να αντιμετωπίσουν τη διαφορετικότητά τους με τις ίδιες προκλήσεις, δυστυχώς, βλ. ξένη γλώσσα, ξένη νοοτροπία, άλλες ανάγκες κτλ. Στο χέρι τους είναι επίσης να την αναδείξουν ως προτέρημα. Αναρωτιέμαι, όμως, πώς αντιλαμβάνονται την ελληνικότητά τους. Υπάρχει τελικά κοινή βάση για συσπείρωση και κοινή δράση;