Το «άγνωστο» Πάσχα

Ζώντας στο εξωτερικό έχω εξοικειωθεί με την παρουσία άγνωστων λέξεων σε συζητήσεις, e-mail κ.ο.κ. Προσπαθώντας, λοιπόν, να κάνω την επικοινωνία μου εδώ πιο εύκολη, επιδίωξή μου να εμπλουτίζω συνεχώς το λεξιλόγιό μου. Είναι όμως ξένη η ριμάδα η γλώσσα και όλο και θα εμφανιστεί κάποια λέξη που πρώτη φορά ακούω, ή αν και την έχω ακούσει περισσότερες φορές η σημασία της μου διαφεύγει, δεν την έχω ακόμη εμπεδώσει και προσπαθώ από τα συμφραζόμενα ο έρμος να βγάλω άκρη.

Πάσχα στο χωριό επιτέλους και ανυπομονώ να έρθω σε επαφή με συγγενείς, φίλους και συγχωριανούς. Να τα πούμε πιο άνετα στα Ελληνικά, δίχως πολλή σκέψη πώς να πω αυτό που ΄χω στο μυαλό. Να επικοινωνήσω με οικείες λέξεις. Γρήγορα συνειδητοποιώ ότι οι λέξεις είναι μεν οικείες ως σημαίνοντα, τα σημαινόμενα όμως έχουν εκφυλιστεί τόσο που λέμε Πάσχα και καταλαβαίνουμε μόνο το πλούσιο γιορτινό τραπέζι, λέμε Ανάσταση και ο νους μας πάει μόνο στα βαρελότα, τη νόστιμη μαγειρίτσα και την ακόλουθη μεταμεσονύκτια έξοδο, ντυμένοι επίσημα βεβαίως. 

Πώς φτάσαμε να γιορτάζουμε την Πασχαλιά μένοντας μόνο στην επιφάνεια του πλούσιου τραπεζιού και των λαμπερών πυροτεχνημάτων, δίχως κανέναν προβληματισμό για το βαθύτερο νόημα των ημερών; Στερημένοι άραγε από την οικονομική δυσπραγία των καιρών δεν έχουμε μυαλό για τίποτε άλλο εκτός των νόστιμων εδεσμάτων; Θαρρείς πως ήταν αλλιώς προ κρίσεως, τέσσερα, πέντε χρόνια πριν; 

Η κρίση ως αποτέλεσμα του ότι έχουμε χάσει τον εαυτό μας, δεν ξέρουμε πια ποιοι είμαστε, από πού ερχόμαστε και τι συνιστά το νόημα της ζωής μας, θα αργήσει, κατά τη γνώμη μου, να περάσει. Σαστισμένοι από τις άμεσες συνέπειές της, πράγματι τραγικές τις περισσότερες φορές, δεχόμαστε οικονομικές συνταγές που ακόμη και αν τελικά πετύχουν, δε θα αργήσουμε να ΄ρθουμε στα ίδια. Λέγεται, ωστόσο, ότι μια κρίση είναι το σημείο εκείνο στο οποίο όταν φτάσουμε ανασκουμπωνόμαστε για το σωστό το δρόμο. 

Μέχρι κι αν ποτέ αρχίσουμε να αλλάζουμε προς την πορεία αυτή, ας θυμηθούμε κάποιες πλέον «άγνωστες λέξεις» από τον Γιανναρά:

«H λέξη "πάσχα" σημαίνει πέρασμα: διάβαση από τη θνητότητα της φύσης στην υπαρκτική ελευθερία της σχέσης. Φύση σημαίνει την προκαθορισμένη ύπαρξη, σχέση σημαίνει την ελευθερία να υπάρχεις επειδή αγαπάς. Δεν διαλέξαμε να υπάρχουμε, βρεθήκαμε να υπάρχουμε προσωρινά, εφήμερα. Oι έμπειροι του χριστιανικού ευαγγελίου βεβαιώνουν ότι γεννιόμαστε με φύση προκαθορισμένη, περιορισμένη, θνητή, αλλά με την ελευθερία της επιλογής: Nα επιμείνουμε στη φύση ή να αποδυθούμε στο άθλημα της σχέσης. H αγάπη στο εκκλησιαστικό ευαγγέλιο δεν συνιστά τρόπο συμπεριφοράς, συνιστά τρόπο ύπαρξης: Nα υπάρχεις, επειδή ελεύθερα θέλεις να υπάρχεις, και να θέλεις να υπάρχεις επειδή αγαπάς. Όχι να υπάρχεις πρώτα και στη συνέχεια να αγαπάς, αλλά να υπάρχεις επειδή αγαπάς, η ύπαρξή σου να είναι έρωτας.

 [...]

»Mοιάζει να λιγοστεύουν ραγδαία οι άνθρωποι που μπορούν να υποψιαστούν (μέσα από λέξεις όπως: Πάσχα, Σταυρός, Aνάσταση) τον "τρόπο" ελευθερίας του έρωτα, τη Γιορτή της χαράς για τη νίκη καταπάνω στη μοναξιά, στο παράλογο, στο απέραντο σήμερα φρενοκομείο της πολιτικής και της οικονομίας. Όλο και λιγοστεύουν οι υποψιασμένοι. Σημάδι ότι επιστρέφουμε στην οριστική [εξ ορισμού] γνησιότητα. Oρισμός της Eκκλησίας είναι το "μικρό ποίμνιο", ο ασήμαντος "κόκκος σινάπεως", η "ελάχιστη ζύμη" στο νεκρό φύραμα του κόσμου».

Καλό Πάσχα σε όλους!

Ο Ερντογάν δε θέλει τουίτ

«Η βάναυση φραγή του Twitter στην Τουρκία δείχνει ένα από τα παράδοξα της ψηφιακής παγκοσμιοποίησης: από τη μια, η πρωτόγνωρη δυνατότητα ανοιχτής παγκόσμιας επικοινωνίας· από την άλλη, ο διαρκής λυσσαλέος αγώνας κυβερνήσεων και κρατικών υπηρεσιών να ελέγξουν τη ροή των πληροφοριών στα δίκτυα ή να χειραγωγήσουν το περιεχόμενό τους. Οι κινεζικοί διαδικτυακοί περιορισμοί και οι αμερικανικές αποκαλύψεις του Σνόουντεν πρέπει να αναγνωσθούν συμπληρωματικά με τη βαναυσότητα του Ερντογάν».

Ένα ακόμη αξιοσημείωτο σχόλιο για τη σύγχρονη εποχή της Πληροφορίας, όπως εύστοχα γράφτηκε από το Νίκο Ξυδάκη (βλ. εδώ), με αφορμή την πρόσφατη, ανεκδιήγητη απόφαση του Τούρκου πρωθυπουργού για απαγόρευση του Twitter στη χώρα. Δέκα σειρές χωρούν πολύ προβληματισμό για τη διακίνηση των πληροφοριών στις μέρες μας, το κατά πόσο ελεύθερη τελικά αυτή είναι και το πώς οι απανταχού κυβερνώντες επιδιώκουν να επέμβουν, με τον έναν ή άλλον τρόπο σε αυτήν, προς ίδιον πάντα όφελος.

 Σκίτσο του Ηλία Μακρή από την «Καθημερινή»

Αντίληψη πληροφοριών στην εποχή της υπερπληροφόρησης

«Υπερεπιτάχυνση του χρόνου, δυσκολία αφομοίωσης, πληθωρισμός πληροφοριών, αύξηση ερεθισμάτων, μείωση χρόνου νευρικής αντίδρασης, αποδυνάμωση ευαισθησίας. Η βιντεοηλεκτρονική γενιά. Ο οργανισμός υποχρεώνεται να επιταχύνει τις αντιδράσεις του, μειώνεται ο διαθέσιμος χρόνος για την επεξεργασία των ερεθισμάτων. Η επικοινωνία γίνεται χωρίς το χρόνο να αντιληφθείς τι σημαίνουν οι πληροφορίες, τι εννοεί ο άλλος, να πιάσεις επαφή μαζί του. Η ευαισθησία, η αντίληψη πληροφοριών δηλαδή που δεν διατυπώνονται, συνεχώς μειώνεται. [...] Στην εποχή της πληροφορίας, η αναζήτηση της γνώσης μόνο φαινομενικά είναι πιο εύκολη. Αντιμετωπίζει περισσότερες παρεμβολές, απαιτεί μεγαλύτερη προσπάθεια, συναντάει περισσότερες παγίδες».

Δυστυχώς πόσο αληθείς είναι οι κουβέντες αυτές του Φώτη Γεωργελέ για την τεχνολογικά προηγμένη μας εποχή της υπερπληροφόρησης, του πληθωρισμού πληροφοριών, οι οποίες όμως τόσο λίγο αναλύονται από τους αποδέκτες τους! Διαβάστε ολόκληρο το κείμενο εδώ.

Αμαρτίες τραπεζών παιδεύουσι φορολογουμένους...

Τράπεζες: πυλώνες του καπιταλιστικού οικονομικού συστήματος, όπως συνηθίζεται να αποκαλούνται. Ως χρηματοπιστωτικά ιδρύματα αυτές αναλαμβάνουν το ρόλο της παροχής δανείων με κέρδος τους τόκους. Αυτονόητη είναι η ανάληψη του ρίσκου εκείνου, όταν ο δανειολήπτης δεν είναι σε θέση να αποπληρώσει, εν μέρει ή εξ ολοκλήρου, τα δανεικά χρήματα που έχει λάβει. Λανθασμένες εκτιμήσεις ή επισφαλής παροχή πιστώσεων με σκοπό την υπέρμετρη κερδοφορία από μέρους των τραπεζιτών οδηγούν αναπόφευκτα σε απώλειες, όπως φυσικά συμβαίνει σε κάθε άλλη επιχείρηση. Τόσο απλή η ιδέα κι όμως τα πράγματα φαίνεται να γίνονται διαφορετικά αντιληπτά σήμερα στην και για την Ελλάδα της κρίσης!
 

Προκειμένου να ανακάμψει η πάσχουσα ελληνική οικονομία, έχει χορηγηθεί στο κράτος οικονομική βοήθεια από τους δανειστές του (βλ. τρισκατάρατη τρόικα). Το συντριπτικά μεγαλύτερο μέρος, ωστόσο, της βοήθειας αυτής έχει διοχετευτεί για την ανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών στην ελληνική επικράτεια. Ολοφάνερα στην πραγματική οικονομία έχουν εισρεύσει ελάχιστα απ΄ αυτά τα χρήματα. Η αγορά παραμένει σε κωματώδη κατάσταση, η ανεργία καλπάζει και οι άλλοτε οικονομικά συνεπείς πολίτες αδυνατούν να ανταποκριθούν στις υποχρεώσεις τους.

Κατά πόσο όμως έχει το ελληνικό δημόσιο το δικαίωμα να λειτουργεί έτσι δανειζόμενο εκ μέρους των τραπεζιτών, όταν το ίδιο και όλοι οι φορολογούμενοί του μαζί βυθίζονται ακόμη περισσότερο στη χρεοκοπία; Ακόμη και αν καλοπροαίρετα δεχτούμε ότι η ανάκαμψη της οικονομίας περνά μέσα από τη διάσωση των τραπεζών, υπό ποιους όρους θα πρέπει οι φορολογούμενοι να αναλάβουν το βάρος της διάσωσης των αμαρτωλών τραπεζών; Τα ερωτήματα αυτά θα πρέπει να απαντηθούν, την ώρα μάλιστα που η χρηματοδότηση που λαμβάνουν οι τράπεζες δε φαίνεται να είναι αρκετή ώστε να επιτελέσουν κανονικά την αποστολή τους, να παρέχουν δηλαδή στην αγορά ρευστότητα. 

Το ελληνικό πολιτικό προσωπικό μπορεί βέβαια να έχει τους λόγους του να λειτουργεί κατ΄ αυτόν τον τρόπο, αν σκεφτεί κανείς τα υπέρογκα δανεικά που έχουν εισρεύσει τις τελευταίες δεκαετίες στα κομματικά ταμεία από τις τράπεζες και που σήμερα τα κόμματα είναι ανίκανα να αποπληρώσουν. Οι ευρωπαίοι εντούτοις δε θα έπρεπε επιτέλους να παύσουν να κάνουν τα στραβά μάτια και να αναζητήσουν μια πραγματική λύση; Στο σημείο αυτό πολύ ορθή, κατά τη γνώμη μου, ακούγεται η πρόταση οικονομολόγων όπως του Βαρουφάκη στην κατεύθυνση της διαχείρισης του τραπεζικού προβλήματος στο πλαίσιο ενός ευρωπαϊκού μηχανισμού στήριξης και εξυγίανσης (βλ. εδώ). Για να γίνει πράξη μια θεωρητική ευρωπαϊκή ενοποίηση, μπορεί να υπάρχει και κάποιο τίμημα, κύριοι Ευρωπαίοι! Για να μην πω μόνο, αγαπητοί Γερμανοί εταίροι!

Ο δαίμων της λύπης και η ελπίδα

«Πήγα και βρήκα έναν άγιο ασκητή. "Υπάρχουν πολλοί δαίμονες", μου είπε ο γέροντας. "Ο δαίμων της φιληδονίας, ο δαίμων της υπερηφάνειας, της φιλαργυρίας. Αλλά χειρότερος όλων ξέρεις ποιος είναι; Ο δαίμων της λύπης. Και είναι χειρότερος γιατί κάνει τον άνθρωπο να τα βλέπει όλα μάταια και τελικά τον οδηγεί στο θάνατο"». 

Το παραπάνω αποτελεί απόσπασμα επιστολής μοναχού προς άλλο μοναχό, στο ανάγνωσμα της οποίας βασίζεται ντοκιμαντέρ της Positive ΕΠΕ προβεβλημένο από την άλλοτε ΕΡΤ* για το Μέγα Βασίλειο Καισαρείας, το γνωστό μας Άγιο Βασίλη. Η γιορτή των Τριών Ιεραρχών στις 30 Ιανουαρίου και με αφορμή αυτή είχα την τύχη να το παρακολουθήσω. Και λέω τύχη μια και πρόκειται για άκρως διδακτικό φιλμάκι, στημένο τόσο καλά που σε διάρκεια 45 λεπτών μόνο πείθει το θεατή γιατί είναι μεγάλος Πατέρας της Εκκλησίας ο Άγιος Βασίλης. 

Ο δαίμων της λύπης μπορεί αναμφισβήτητα να κάνει πάρτι σήμερα στο περιβάλλον του μηδενισμού που επικρατεί. Ο μηδενισμός του ατομοκεντρικού μοντέλου της Δύσης, του παγκοσμιοποιημένου σήμερα, που έχει καταργήσει κάθε αξία, πειθαρχώντας τον άνθρωπο αποκλειστικά στην κατανάλωση ή καλύτερα συντονίζοντάς τον στη μεγιστοποίηση της καταναλωτικής ευχέρειας ως μοναδικό περιεχόμενο ζωής. Ο άνθρωπος δουλεύει για να μπορεί να καταναλώνει. Δε χαίρεται τη ζωή, την τέχνη, τη μάθηση, το ταξίδι, τον έρωτα. Μοναδική χαρά πλέον, αντίδοτο στον ανέραστο βίο, στην ερημική μοναξιά, στην κατάθλιψη της ακοινωνησίας, η αγορά, τα ψώνια, το καινούργιο στη μόδα. Μέτρο επιτυχίας στη ζωή το εισόδημα, όχι η δημιουργία, όχι το πόσο προφταίνει ο άνθρωπος να αγαπήσει.

Του εν λόγω μοναχού που γράφει έγινε πάντως λιγότερη η λύπη μέσα του, φάνηκε λιγότερο μάταιος ο κόσμος όταν συνάντησε το Μέγα Βασίλειο. Ας τον γνωρίσουμε λοιπόν κι εμείς κι ας τον αφήσουμε να μας οδηγήσει στο δρόμο της ελπίδας!

* Προβολές όπως η συγκεκριμένη δικαιολογούν την ανάγκη ύπαρξης δημόσιας τηλεόρασης!

Ευχές για το νέο έτος

Ας ευχηθούμε για το νέο έτος υγεία, ζωή, χαρά, ειρήνη, ευθυμία και ελπίδα, ό,τι ακριβώς αιώνες πριν οι νοικοκύρηδες οικίας στην Αλικαρνασσό της Μικράς Ασίας απηύθυναν στους επισκέπτες ή περαστικούς. Πρόκειται για τμήμα ψηφιδωτού δαπέδου του 4ου αι. μ.Χ. που ανακαλύφτηκε το 1857, υπενθυμίζοντας με τον πιο πειστικό τρόπο τη διαχρονικότητα αυτών των ευχών. Σήμερα φιλοξενείται στο Βρετανικό Μουσείο, όπως βέβαια τόσα άλλα εκθέματα απομακρυσμένα και ξεκομμένα από το περιβάλλον στο οποίο ανήκουν.

(Πηγή http://www.lifo.gr/team/evrymata/45067)

τμήμα ψηφιδωτού δαπέδου του 4ου αι. μ.Χ. από την Αλικαρνασσό της Μικράς Ασίας που ανακαλύφθηκε το 1857 και βρίσκεται σήμερα στο Βρετανικό Μουσείο. Πηγή: www.lifo.gr

τμήμα ψηφιδωτού δαπέδου του 4ου αι. μ.Χ. από την Αλικαρνασσό της Μικράς Ασίας που ανακαλύφθηκε το 1857 και βρίσκεται σήμερα στο Βρετανικό Μουσείο. Πηγή: www.lifo.gr

τμήμα ψηφιδωτού δαπέδου του 4ου αι. μ.Χ. από την Αλικαρνασσό της Μικράς Ασίας που ανακαλύφθηκε το 1857 και βρίσκεται σήμερα στο Βρετανικό Μουσείο. Πηγή: www.lifo.gr

τμήμα ψηφιδωτού δαπέδου του 4ου αι. μ.Χ. από την Αλικαρνασσό της Μικράς Ασίας που ανακαλύφθηκε το 1857 και βρίσκεται σήμερα στο Βρετανικό Μουσείο. Πηγή: www.lifo.gr

τμήμα ψηφιδωτού δαπέδου του 4ου αι. μ.Χ. από την Αλικαρνασσό της Μικράς Ασίας που ανακαλύφθηκε το 1857 και βρίσκεται σήμερα στο Βρετανικό Μουσείο. Πηγή: www.lifo.gr

τμήμα ψηφιδωτού δαπέδου του 4ου αι. μ.Χ. από την Αλικαρνασσό της Μικράς Ασίας που ανακαλύφθηκε το 1857 και βρίσκεται σήμερα στο Βρετανικό Μουσείο. Πηγή: www.lifo.gr

τμήμα ψηφιδωτού δαπέδου του 4ου αι. μ.Χ. από την Αλικαρνασσό της Μικράς Ασίας που ανακαλύφθηκε το 1857 και βρίσκεται σήμερα στο Βρετανικό Μουσείο Πηγή: www.lifo.gr

τμήμα ψηφιδωτού δαπέδου του 4ου αι. μ.Χ. από την Αλικαρνασσό της Μικράς Ασίας που ανακαλύφθηκε το 1857 και βρίσκεται σήμερα στο Βρετανικό Μουσείο Πηγή: www.lifo.gr

Καλά Χριστούγεννα

«Tα Xριστούγεννα σημαίνουν έναν "τρόπο": Aδύνατο να γνωρίσει κανείς τα σημαινόμενα της λέξης μόνο με διδαχές, κηρύγματα, επίσημα διαγγέλματα, συναισθηματικές ωραιολογίες. Δυσκολότατη η πρόσβαση στον "τρόπο", δηλαδή στο γεγονός, σήμερα που λέμε "εκκλησία" και καταλαβαίνουμε ένα "τι" ιδεολογίας. [...] Mιλάμε πάντως ακόμα για "ενανθρώπηση" του Θεού. Όχι για φαινομενική, φαντασιώδη ή αποκρυφιστική μαγγανεία, αλλά για πέρασμα από έναν "τρόπο" ύπαρξης σε άλλον. [...] Tα Xριστούγεννα τα θέσπισε ως Γιορτή η χαρά όσων εμπιστεύθηκαν την ιστορική εμπειρία και μαρτυρία για τη "γνώση" του Θεού κάποιων ποιμένων – καταγραμμένη μετά και διακηρυγμένη από απλοϊκούς ψαράδες: Ότι σε εντελώς συγκεκριμένες χρονολογικές συντεταγμένες, σε σταύλο της πολίχνης Bηθλεέμ, γεννήθηκε βρέφος με καταργημένες τις αναγκαιότητες που διέπουν τα αιτιατά όντα, τα κτίσματα. Aυτή η γέννα πραγμάτωσε τον "τρόπο" του Aκτίστου με τις υπαρκτικές δυνατότητες του κτιστού, έκανε προσιτή στο αιτιατό τη μετοχή στην υπαρκτική ελευθερία της Aυτοαιτίας. [...] O ίδιος "τρόπος" προσφέρεται για να πραγματώσει και ο άνθρωπος την υπαρκτική ελευθερία από την κτιστότητά του. Όχι με ατομικές προσπάθειες, ατομικές αξιομισθίες. Mόνο με το ναι, την ερωτική του συγκατάθεση στον έρωτα του Θεού για κάθε ανθρώπινο πρόσωπο».

Χρήστος Γιανναράς, Χριστούγεννα: το «πώς» και το «τι»