Δύσκολη η αναμέτρηση με το ΄21; Με νέα μέσα ευκολότερη!

 

Πες μου παππού, πες μου παππού
αυτός ο κόσμος πάει πού
και του δικού σου του σκοπού
μάθε μου την αξία
Να τον συλλάβω δεν μπορώ
μυαλό δεν έχω κοφτερό
ήμουνα κι έμεινα μωρό
στην κυριολεξία
 

...

Πες μου μπαμπά, πες μου μπαμπά
τον κόσμο με τον αραμπά
γιατί να τον ταράξεις;
Τώρα δεν πιάνεται, μπαμπά
πετάει, τρέχει, κολυμπά
μ’ ένα λαχάνιασμα, μπαμπά
στη σκέψη και στις πράξεις *

*στίχοι τραγουδιού του Άκη Πάνου, κι εδώ μια φρέσκια εκτέλεσή του από το Φοίβο Δεληβοριά

 

Σε αυτούς τους στίχους ήδη αρκετές δεκαετίες πριν μοιάζει ο λαϊκός τραγουδοποιός Άκης Πάνου να έχει τόσο εύστοχα εκφράσει το πόσο περίπλοκος έχει γίνει πλέον ο κόσμος μας και πόσο επιταχυμένοι οι από τότε κιόλας διαφαινόμενοι ρυθμοί ζωής. Όλα συμβαίνουν ή τουλάχιστον μας γίνονται γνωστά, έχεις την αίσθηση, σε χρόνο τόσο συμπυκνωμένο που δύσκολα προλαβαίνεις να τα επεξεργαστείς δεόντως, να τα αναλογιστείς, να κάνεις έναν απολογισμό. Τις βόμβες ενός νέου δυστυχώς πολέμου, αυτή τη φορά στην Ουκρανία, τις βλέπουμε σχεδόν άμεσα στις οθόνες μας, «βομβαρδιζόμενοι» θαρρείς κι εμείς από τον καταιγισμό πληροφοριών. Αν λάβεις υπόψιν και την απαιτητική καθημερινότητα, θεωρείται πολυτέλεια πλέον να καταφέρεις να βρεις χρόνο να συγκεντρωθείς σε κάτι.

Πάλι καλά που το βιβλίο έχει τον τρόπο του να σε βοηθήσει σε αυτό! Να ΄ναι τάχα απόδραση από τη σκληρή πραγματικότητα; Όπως και να ΄χει, κάπως έτσι και όντας περιορισμένος στο σπίτι λόγω κρυολογήματος, τράβηξα από το ράφι το χοντρό τόμο του πονήματος ενός αγαπημένου δημιουργού που ξέρει με τα σκίτσα του να δίνει εικόνα σε υπέροχες ιστορίες, άλλοτε φανταστικές άλλοτε όχι.

Η περσινή χρονιά επετειακή για τα 200 χρόνια από την έναρξη της επανάστασης του ΄21 και ο Soloúp φαίνεται λοιπόν πως βάλθηκε να δώσει με τον τρόπο του μια διαφορετική έντεχνη αφήγηση αυτής της τόσο σημαδιακής φάσης του Ελληνισμού. Με την κατάλληλη υποστήριξη για ιστορική τεκμηρίωση από ειδικούς, το αποτέλεσμα μοιάζει να εκπληρώνει τις προσδοκίες μου (ο πήχης που έχει θέσει ο δημιουργός είναι ούτως ή άλλως υψηλός!). 

 

Όχι τόσο γιατί το «21: Η μάχη της πλατείας» κατάφερε να με κρατήσει καθηλωμένο εκεί μέχρι να τελειώσουν οι πάνω από τις 600 σελίδες του (χωρίς τα ενδιαφέροντα παραρτήματα). Αλλά κυρίως γιατί πρόβαλε όψεις της περιόδου αυτής που δε συγκαταλέγονται στα επίσημα μαθήματα της ιστορίας και βαίνουν κόντρα στην ωραιοποιημένη αφήγησή της, που όμως συνθέτουν την πλήρη εικόνα και με την οποία επίσης φρόνιμο είναι να τεθούμε αντιμέτωποι, μήπως και αποφύγουμε παρόμοια λάθη.

Να υπάρχει άραγε μια απόλυτη αλήθεια των γεγονότων; Ακόμη και ιδεαλιστικά να το δεχτούμε αυτό, όπως έχει σωστά ειπωθεί, στον πόλεμο αυτή πρώτα-πρώτα σκοτώνεται από τα διάφορα συμφέροντα -πόσο επίκαιρο!- με την έννοια ότι μια συνολικότερη προσέγγιση των πραγμάτων θα προϋπέθετε να θεωρηθούν οι εκάστοτε αλήθειες των διαφόρων πρωταγωνιστών ή ομάδων δράσης. Κι αν στην ελληνική επανάσταση του ΄21, σαφές συγκριτικό πλεονέκτημα στην καταγραφή των γεγονότων είχαν λόγω μόρφωσης οι λόγιοι, Φαναριώτες ή από αλλού ερχόμενοι σπουδαγμένοι Έλληνες να συνδράμουν τον αγώνα, τα απομνημονεύματα των ίδιων των αγωνιστών έχουν απ΄ αυτή την άποψη την αξία τους καθαυτή.

Ο «απελέκητος» λόγος του Μακρυγιάννη, που παρεμπιπτόντως ενδιαφέρον είναι ότι ο ίδιος ο Σεφέρης θεωρεί χάριν της ουσίας του από τους κορυφαίους της νεοελληνικής πεζογραφίας (δες εδώ), είναι ομολογουμένως δύσκολα προσβάσιμος. Ε, η εικονογραφημένη αφήγηση έχει τον τρόπο να καθιστά ακόμη και τέτοιου είδους πολύτιμες μαρτυρίες ευκολότερα προσιτές στον ενδιαφερόμενο αναγνώστη!

Και λέγοντας για αγωνιστές, προς Θεού, δεν ήταν και δε θα μπορούσαν να είναι άγιοι, χωρίς τις δικές τους ιδιοτέλειες ή πάθη. Όπως όμως λέει η αινιγματική μορφή του ηλικιωμένου που παίρνει το ρόλο του δασκάλου για τη νεαρή αφηγήτρια της ιστορίας, με αφορμή το Θοδωράκη όπως αποκαλεί τον Κολοκοτρώνη, «κάνε τη σούμα με τα καλά και τα στραβά» και κάπως έτσι ας κριθεί αν «το ίδιο ήρωας είναι ο Κωλέττης με τον Ανδρούτσο; Ο Κολοκοτρώνης με το Μαυροκορδάτο;».

Τέλος, δε γίνεται παρά να σταθείς με δέος μπροστά σε κάποια αναστήματα του ένδοξου εκείνου αγώνα. Αναστήματα που θυσίασαν με τόση αυταπάρνηση την ίδια τους τη ζωή, όπως ο Παπαφλέσσας στην άνιση μάχη στο Μανιάκι. Ή ο Μακρυγιάννης που επέμεινε στο «είμαστε εις το "εμείς" και όχι εις το "εγώ"» παρά τη χλεύη και τη μη αναγνώριση της συμβολής του στον αγώνα αργότερα. Μπορούμε άραγε να εμπνευστούμε εμείς ακόμη απ΄ αυτούς σήμερα, την εποχή του ατομικισμού, για να φτιάξουμε ένα καλύτερο αύριο για τα δικά μας παιδιά; 

 

------------------------------------------

 

 

 

 

 

Κάποτε ως μαθητούθια έτυχε να διδαχθούμε και βιωματικά την επανάσταση του ΄21 μέσα από θεατρικές παραστάσεις. Εδώ η πρόσκληση μιας θεατρικής απόδοσης του τεύχους κόμικς του περιοδικού Νέμεσις της Λ. Κανέλλη «Ο Παπαφλέσσας Αυγερινός και η θυσία ως ελευθερία» του Βαγγέλη Παππά. Και μια φωτογραφία από τις πρόβες με το Νίκο και το Γιώργο! Κοίτα να δεις τι έμπνευση μπορεί να δώσουν τα κόμικς!

Μεταξύ σύνεσης και υποχρεωτικότητας

Είμαι σε φοβερό δίλημμα... Απ΄ όταν λίγες μέρες πριν τέθηκαν εδώ στη Βαυαρία αυστηρά μέτρα για την αντιμετώπιση του τέταρτου κύματος της πανδημίας που φέρνει ένα από τα ομολογουμένως καλύτερα συστήματα υγείας στα όριά του. Μέτρα που ουσιαστικά αποκλείουν τους ανεμβολίαστους από κάθε σχεδόν πτυχή της κοινωνικής ζωής, μη αφήνοντας ωστόσο και τους υπολοίπους ανεπηρέαστους. Ας καταγράψω τις σκέψεις μου μήπως και καταφέρω να τις βάλω σε μια τάξη! Αλλά και μήπως καταλαγιάσω το θυμό μου!

Από τη μία, λοιπόν, η τραγική ειρωνεία φτωχές γωνιές του πλανήτη να μην έχουν αρκετή πρόσβαση στο πολυπόθητο εμβόλιο, και ως αναμενόμενο να αφήνεται ο καταραμένος ιός να μεταλλαχθεί, δοκιμάζοντας εκ νέου τις αντοχές του ανοσοποιητικού μας συστήματος. Και από την άλλη, άνθρωποι στις πιο προηγμένες γωνιές που έχουν αυτή τη ζηλευτή πρόσβαση να αρνούνται πεισματικά να προστατευτούν, εκφράζοντας, στην καλύτερη περίπτωση, κάθε είδους επιφυλάξεις ή ισχυριζόμενοι, στη χειρότερη περίπτωση, κάθε είδους αρλούμπα. Τι να πω για τα chip που υποτίθεται μας βάζουν (που όπως είπε ένας φίλος μου, μακάρι να αλήθευε μήπως κι έχουμε επιτέλους καλύτερο σήμα!); Ή για τον όξω από δω που θα μπει έτσι ύπουλα μέσα μας; Θαρρείς και το κακό χρειάζεται να μπει απ΄ έξω για να εκφραστεί από τον φορέα του κατ΄ αυτό τον τρόπο!

Φαίνεται υπό μια ακόμη οπτική γωνία πως το πολιτιστικό παράδειγμα της Δύσης έχει φτάσει στα όριά του. Αν κάτι αποθεωνόταν από αυτό είναι ο ορθολογισμός ως ο μόνος δρόμος για την αλήθεια. Και να που μετά τα "fake news" και τα "alternative facts" που λάνσαρε ο ανεκδιήγητος Trump μερικά χρόνια πριν (δες τι γράφτηκε εδώ), τώρα στο πλαίσιο αυτό ακόμη κι η επιστημονική μέθοδος αμφισβητείται. Μέλη κοινωνιών συγκριτικά με άλλες εποχές πολύ υψηλότερου μορφωτικού επιπέδου να αμφιβάλλουν για την αποτελεσματικότητα μιας εκ των μεγαλύτερων ανακαλύψεων της ιατρικής ιστορίας, βλ. το εμβόλιο, και την ίδια στιγμή να περιμένουν να νοσηλευτούν αν χρειαστεί υπό τις πιο προηγμένες μεθόδους αυτής της ίδιας της ιατρικής! 

Να ΄ναι άραγε όλο αυτό λόγω μιας γενικής αμφισβήτησης του υπάρχοντος συστήματος; Τα λεφτά γύρω από τη φαρμακοβιομηχανία είναι όντως πολλά. Αλλά δεν είναι δα κι η μόνη πτυχή της ζωής μας για την οποία συμβαίνει αυτό και γι΄ αυτό είναι αναγκαία η πολιτική, ακόμη κι υπό τους όρους των αντιπροσωπευτικών δημοκρατιών της Δύσης. Να ΄ναι οι επιφυλάξεις λόγω των πιθανών παρενεργειών εμβολίων αναπτυγμένων υπό πίεση χρόνου; Κανένα φάρμακο δε νομίζω ότι θα παίρναμε αν διαβάζαμε προσεκτικά τι παρενέργειες μπορεί να προκαλέσει. Και, ναι, η πίεση χρόνου είναι δεδομένη, καθιστώντας όμως το εμβόλιο το πιο αποτελεσματικό όπλο κατά του ιού. Να μην αναφερθώ στο γνωστό πλέον post-covid σύνδρομο που συχνά ταλαιπωρεί όσους τη γλίτωσαν από τον ιό. Να ΄ναι ίσως ότι υπάρχει τόση ανάγκη για επαναστατικότητα; Γιατί να διοχετεύεται με αυτό τον καταστρεπτικό τρόπο; Και πώς συμβιβάζεται αυτό με συμπεριφορές κατά τις οποίες καταπίνονται αμάσητα τόσα και τόσα άλλα;

Οι αριθμοί είναι πάντως αμείλικτοι και με όση καχυποψία και να τους δει κανείς, είναι φως φανάρι ότι όσο μεγαλύτερα είναι τα ποσοστά εμβολιασμού, τόσο λιγότεροι είναι οι θάνατοι ή τόσο λιγότερα τα περιστατικά επιπλοκών νοσούντων από τον ιό. Δεδομένου ότι εδώ στη νότια Γερμανία, τα ποσοστά εμβολιασμού είναι σχετικά χαμηλά (περί το 65%), δεν είναι καθόλου να απορείς για την κατάσταση στην οποία οδηγούμαστε φέτος πάλι, με ένα lockdown

 

όπως το ξέρουμε από τα προηγούμενα χρόνια να μην μπορεί να αποκλειστεί. Ο γενικός εκνευρισμός είναι προφανής και πολύ φοβάμαι ότι τα όρια της υπομονής όλων όσοι λειτουργούν όλο αυτόν τον καιρό με σύνεση και υπευθυνότητα εξαντλούνται. Συχνά γίνομαι πλέον μάρτυρας αυτού του εκνευρισμού και πιάνω και τον ίδιο τον εαυτό μου να οργίζεται με όλους όσοι δε συνεργάζονται.

Το τελευταίο που χρειάζεται είναι να οδηγηθούμε τώρα σε μια κοινωνική πόλωση. Ευτυχώς έρχεται να μου θυμίσει μια φίλη νομικός πόσο επικίνδυνο είναι αυτό, σε ένα πλαίσιο κρίσης σημαντικών θεσμών, απώλειας της εμπιστοσύνης σε δημοκρατικές διαδικασίες και εν τέλει δημιουργίας μιας κοινωνίας δυο ταχυτήτων.

Γενικά είμαι φιλελεύθερος άνθρωπος, αναρωτιέμαι όμως πώς γίνεται να βγούμε απ΄ αυτή τη λούμπα χωρίς να αγγίξουμε τα απαιτούμενα υψηλά ποσοστά εμβολιασμού κατ΄ ανάγκη με υποχρεωτικότητα. Πώς μπορεί να τελειώσει εναλλακτικά αυτός ο εφιάλτης με τις λιγότερες δυνατές απώλειες;

 

ΥΓ: προς αποφυγή παρεξηγήσεων, με το να παραδεχτούμε την αποτελεσματικότητα των εμβολίων κατά της πανδημίας, δε σημαίνει επ΄ ουδενί ότι νομιμοποιούμε τη μέχρι τώρα πολιτική διαχείριση της πανδημίας (όπως τη μητσοτάκεια κι όποια όμοιά της)! Δυστυχώς συχνά πίσω από τον ανεπαρκή εμβολιασμό του πληθυσμού κρύφτηκαν πολλές ανεπαρκείς πολιτικές...

ΥΓ2: την ώρα που γράφονται αυτές οι αράδες στην Ελλάδα έχει ήδη ψηφιστεί υποχρεωτικός εμβολιασμός για όλους άνω των 60 ετών, στη γειτονική Αυστρία αυτός δρομολογείται για τον ερχόμενο Φεβρουάριο για όλους με εξαίρεση τα παιδιά, κι εδώ στη Γερμανία έχει ανοίξει ήδη η σχετική συζήτηση τουλάχιστον για συγκεκριμένα επαγγέλματα. 

ΥΓ3: σε μια γλαφυρή αφήγηση εν συντομία η ιστορία της ανακάλυψης του εμβολίου ως τρόπου αντιμετώπισης ύπουλων επιδημιών που αξίζει να διαβαστεί: https://mikropragmata.lifo.gr/zoi/pandimies-mia-alithini-istoria-pou-isos-sas-kanei-na-deite-to-simera-me-allo-mati/

 

Όταν η μουσική συνάντησε την ποίηση

Ήταν Άνοιξη του 2010 όταν το μεταπτυχιακό στο ΕΜΠ με είχε κάνει ήδη κάποιους μήνες πριν να κατηφορίσω στον κλεινόν άστυ και υποδέχτηκα τον πατέρα μου που συνδύαζε την επίσκεψη με κάποιες δουλειές εκεί. Κι ενώ ήθελα να τον πάω στο θέατρο, για κάποιο λόγο που δε θυμάμαι, η παράσταση εκείνη είχε τελευταία στιγμή ακυρωθεί και τελικά με πήγε αυτός σε μια εκδήλωση στον Ιανό στη Σταδίου όπου είχε δει ότι θα έπαιζαν 10 μπουζούκια λαϊκές και έντεχνες νότες. Και τότε θυμάμαι να έχω για πρώτη φορά ακούσει σε μια υπέροχη ερμηνεία το «Δρόμοι Παλιοί» σε μουσική του Θεοδωράκη. Και τόσο που κόλλησα, να ψάχνω μέρες μετά να βρω περισσότερα για αυτά τα στιχάκια που η μουσική του μεγάλου μελωδού είχε τόσο ταιριαστά ντύσει και δεν έφευγαν από τα αυτιά μου. Λίγο από δω, λίγο από κει, ανακάλυψα τότε ουσιαστικά την ποίηση του Μανόλη Αναγνωστάκη, κομμάτια της οποίας κρατώ έκτοτε στην καρδιά μου!

Ο ερχόμενος Σεπτέμβρης μετά με βρήκε στη βαυαρική πρωτεύουσα κι όταν λίγο αργότερα τα Χριστούγεννα κατέβηκα με μεγάλη λαχτάρα στα πάτρια εδάφη, πώς τα έφερε η τύχη έτσι και βρήκα σε ένα παλιό δισκάδικο στην Καβάλα (από αυτά που δεν υπάρχουν δυστυχώς πλέον) το CD της ζωντανής ηχογράφησης των κινηματογραφικών μουσικών του Μίκη από μια συναυλία στο Ηρώδειο με την ολλανδική ορχήστρα Metropole, όπου μεταξύ άλλων υπάρχει η εξαιρετική ερμηνεία του Νταλάρα στο «Serpico - Δρόμοι Παλιοί»! Λίγο οι στίχοι, λίγο η συγκυρία, αναπόφευκτα λοιπόν έκτοτε το τραγούδι αυτό το έχω συνδυάσει με την ξενιτιά και το πώς βλέπω τα μέρη που άφησα πίσω... 

 

 "Δρόμοι παλιοί" - Μουσική: Μίκης Θεοδωράκης, Στίχοι: Μανώλης Αναγνωστάκης, Συναυλία-Αφιέρωμα στο Μίκη Θεοδωράκη, Ηρώδειο με την ορχήστρα "Metropole", 1995

Δεν ξέρω αν υπάρχουν πολλά καλλιτεχνικά αντίστοιχα, αλλά η ιδιοφυΐα του Θεοδωράκη, μπορώ με τη φτωχή μου εμπειρία να επαληθεύσω ότι ανάμεσα στα πάρα πολλά άλλα μάς γνώρισε ποίηση που αγνοούσαμε κάποιοι νεότεροι πριν, υπό τις ευνοϊκές μάλιστα συνθήκες να έρχεται αυτόματα αυτή στο μυαλό μας με τη συγκεκριμένη μουσική υπόκρουση. Αυτό θα πει τύχη! Τι να πει κανείς για το «Άξιον έστι» του Ελύτη, την «Άρνηση» του Σεφέρη, τον «Επιτάφιο» του Ρίτσου; Για να φτάσω ώς το Λειβαδίτη ή το Νερούδα!

Αυτές τις μέρες μάς άφησε πλήρης ημερών αυτή η ανήσυχη και δημιουργική προσωπικότητα. Τα δημιουργήματά του όμως ευτυχώς θα συνεχίσουν να μας συντροφεύουν. Και κάπως έτσι ο Μίκης πέρασε στην αιωνιότητα! 

 

Το εικονοστάσι μου!